Kształtowanie się współczesnego paradygmatu niepełnosprawności
DOI:
https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.99Słowa kluczowe:
Niepełnosprawność, Osoba niepełnosprawna, Polityka społeczna, Problem społeczny, Socjologia medycynyAbstrakt
Celem pracy było ukazanie ewolucji paradygmatu niepełnosprawności związanego zarówno z dyskursem naukowym, jak i zmianami społeczno‑obyczajowymi. Problem ludzi niepełnosprawnych istnieje od początków cywilizacji, a wraz z jej rozwojem ewoluowało samo pojęcie niepełnosprawności. Indywidualny problem chorego z czasem zaczął być traktowany jako problem medyczny związany z chorobą i jej skutkami fizycznymi oraz psychicznymi. Po II wojnie światowej nastąpiły znaczące zmiany w postrzeganiu problemu niepełnosprawności i osób niepełnosprawnych, co było związane z powstaniem socjologii medycyny i pojawieniem się nowego opisu zjawiska choroby. Nowy dyskurs dotyczący niepełnosprawnych spowodował, że osoby te zaczęły coraz częściej zabierać głos w debacie publicznej. Miało to z kolei wpływ na postawy społeczeństwa i politykę społeczną wobec osób niepełnosprawnych. Ewolucja modelu niepełnosprawności spowodowała więc, że zaczęto traktować to zjawisko jako problem społeczny rzutujący na funkcjonowanie całego społeczeństwa.
Bibliografia
Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. http://www.mpips.gov.pl/spoleczne‑prawa‑czlowieka/ organizacja‑narodow‑zjednoczonych/konwencja‑o‑prawach‑osob‑niepelnosprawnych/
(1.09.2014).
Goffman E.: Piętno: Rozważania o zranionej tożsamości. Tłum. A. Dzierżyński, J. Tokarska‑Bakir. Gdańskie Tow. Psychologiczne, Gdańsk 2005.
Czupryna A., Poździoch S., Ryś A., Włodarczyk C.: Zdrowie publiczne. Tom l. Uniw. Wyd. Med. Vesalius, Kraków 2000, 14–15.
Topór‑Mądry R., Gilis‑Januszewska A., Kurkiewicz J., Pająk A.: Szacowanie potrzeb zdrowotnych. Uniw. Wyd. Med. Vesalius, Kraków 2002, 9.
Woźniak Z.: Niepełnosprawność i niepełnosprawni w polityce społecznej. Społeczny kontekst medycznego problemu. Wyd. SWPS Academica, Warszawa 2008, 83.
Davis F.: Deviance disavowal the management of strained interaction the visibly handicapped. Soc Probl. 1961, 120–132.
Kawczyńska‑Butrym Z.: Niepełnosprawność – specyfika pomocy społecznej. Wyd. Śląsk, Katowice 1998, 83–85.
Barnes C., Mercer G.: Niepełnosprawność. Tłum. P. Morawski. Wyd. Sic!, Warszawa 2008, 43.
Sterkowicz S.: Lekarze w służbie bestii. Służ Zdr. 2005, 55–58 (3456–3459).
The history of attitudes of disabled people. Wordpress.com. https://attitudes2disability. wordpress.com (1.09.2014).
Goffman E.: Asylums: Essays on the social situation of mental patients and other immates. Doublleday Harmondsworth Pelican, New York 1968.
Hunt P.: Stigma. The experience of disability. Geoffrey Chapman, London 1966, 145–149.
Bowe F.: Handicapping America. Harper and Row, New York 1978.
Parsons T.: The social system. Free Press, New York 1951.
Parsons T.: The sick role and role of the physician reconsireded. Milibank MeMorial Fund Quarterly. 1975, 53 (3), 257–278.
Crow L.: Including all of our lives: Renewing the social model of disability. In: Exploring the divide: Illness and disability. Eds: C. Barnes, G. Mercer. The Disability Press, Leeds 1996, 55–73.
Illich I.: Limits of medicine. Medical nemesis: The expropriation of health. Harmondsworth, Penguin 1966.
Safilios‑Rotschild C.: The sociology and social psychology of disability and rehabilitation. Parsonski Random House, New York 1970.
Proceedings of the First World Congress Disabled Peoples’ International. Singapore 30.11–4.12.1981. http://disability‑studies. leeds.ac.uk/files/ library/DPI‑DPI81. pdf (1.09.2014).
International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps. World Health Organisation, Geneva 1980. http://apps.who.int/iris/bitstream/
/41003/1/9241541261_eng.pdf (1.09.2014).
Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania Niepełnosprawności. WHO Geneva, Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia.2009.http://www.csioz.gov.pl/src/files/klasyfikacje/ICF_Polish_version. pdf (1.09.2014).
Classification of Functioning, Disability and Health. WHO 2007. http://search.who.int/search?q=definition+of+disability+2007&ie=utf8&sit
e=default_collection&client=_en&proxystylesheet=_en&output=xml_no_dtd&oe=utf8www.who.int/mental_health/evidence/atlas_id_2007.
pdf (1.09.2014).
Wolfensberger W.: Human service policies: The rhetoric versus the reality. Disability and Dependance. Falmer, 1989, 23–42.
Salamanca Statement and Framework for Action on Special Needs Education: Word Conference on Special Leeds Education. UNESCO, New York 1994.
Tallinn Guidelines for Action on Human Resources Development in the Field of Disability. http://www.un.org/documents/ga/res/44/a44r070.
htm (1.09.2014).
Promises to Keep: A decade of Federal Enforcement of the Americans with Disabilities Act. National Council on Disability, Washington, DC 2000.
Powszechnie obowiązujące rozwiązania prawne dotyczące zakazu jakiejkolwiek dyskryminacji w zatrudnieniu ze względu na wiek i niepełnosprawność.Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. http://www. mpips.gov.pl/prawo‑pracy/prawo‑pracy/powszechnie‑obowiazujace‑rozwiazania‑prawne‑dotyczace‑zakazu‑jakiejkolwiek‑dyskryminacji‑w‑zatrudnieniu‑ze‑wzgledu‑na‑wiek‑i‑niepelnosprawnosc/ (1.09.2014).
Traktat o Unii Europejskiej. https://polskawue.gov.pl/files/polska_w_ue/ prawo/traktaty/Traktat_z_Maastricht.pdf (1.09.2014).
Dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia pracy. www.ptpa.org.pl/public/files/akty_prawne/2000.78.WE.pdf (1.09.2014).
Standardowe zasady wyrównywania szans osób niepełnosprawnych. ONZ 1994. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. http://www.maps.gov.pl/download.php?f==userfiles%2FFile%@2Fmps%2FONZ.Doc (1.09.2014).
Deklaracja Praw Osób Niepełnosprawnych. Osoby niepełnosprawne na wagę konwencji ONZ. http://www.praca.ffm.pl/onz.html?mod= 45&p=2&id=178 (1.09.2014).
Konwencja Praw Osób Niepełnosprawnych. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 13.12.2006 r. nr A/RES/61/106. http://www.unic.un.org.pl/dokumenty/Konwencja_Praw_Osob_Niepelnosprawnych.pdf (1.09.2014).
Olivier M.: The politics of disablement. Basingstoke, Macmillan 1990.
Olivier M.: Understanding disability: from theory to practise. Basingstoke, Macmillan 1996.
Agenda 22. Władze lokalne. Istruktaż w zakresie planowania polityki na rzecz osób niepełnosprawnych w społecznościavch lokalnych. Tłum. A. Firkowska‑Mankiewicz. Zarząd Główny Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym, Warszawa 2002. http://www. psouu.org.pl/sites/default/files/publikacje/agenda22.pdf (1.09.2014).
Deklaracja Madrycka. niepelnosprawni.pl http://www.niepelnosprawni. pl/ledge/x/1878 (1.09.2014).
Rethinking Care from Disabled People’s Perspectives. WHO, Geneva 2001. www.leeds.ac.uk/disability‑studies/ archiveuk/index (1.09.2014).
Overcoming Obstacles to the Integration of Disabled Persons. UN, UNESCO, New York 1995, 9–14.
Polityka społeczna a zdrowie. Eds: M. Sokołowska, J. Hołówka. KiW, Warszawa 1978.
Świat ludziom niepełnosprawnym (zbiór dokumentów i oświadczeń). Ed. A. Hulek. Wyd. PTWzK, Warszawa 1992, 63.
Galewicz W.: Spór o przerywanie ciąży. Bioetyka. Wprowadzenie. Interdyscyplinarne Centrum Etyki UJ. http://www.incet.uj.edu.pl/dzialy. php l=pl&p=32&i=3&m=22&z=0&n=2&k=9 (2.02.2015).
Giubilini A., Minerwa F.: After‑birth abortion. Why should the baby live? J Med Ethics. http://jme.bmj.com/content/early/2012/03/01/medethics‑2011‑100411. fulltext (1.09.2014). 43. Żylicz Z.: Eutanazja w Holandii. Medicus. 1992, 1, 3, 21–22.
Jan Paweł II: Ludzie najsłabsi i najbardziej potrzebujący w życiu społeczeństwa. Przesłanie: Godność i prawa osoby z upośledzeniem umysłowym. Opoka. http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/jan_pawel_ii/
przemowienia/uposledzenie_05012004.html (1.09.2014).
