GLEJAK WIELOPOSTACIOWY – POSTĘP WIEDZY NA TEMAT PATOGENEZY NOWOTWORU
DOI:
https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.30Słowa kluczowe:
glejak wielopostaciowy, patogeneza nowotworu, zaburzenia genetyczne, nowotworowe komórki macierzysteAbstrakt
Glejak wielopostaciowy (glioblastoma multiforme – GBM) to szczególnie złośliwa postać pierwotnego guza mózgu. Nowotwór ten stanowi 12–15% wszystkich guzów mózgu. Pomimo postępów w neurochirurgii, radio‑ i chemioterapii wskaźnik średniego przeżycia wynosi zaledwie 12,1–14,6 miesięcy. Glejaka wielopostaciowego cechuje zróżnicowany układ histologiczny i komórkowy. Podobnie jak inne nowotwory złośliwe, powstaje w procesie wielostopniowej transformacji komórek somatycznych, w których dochodzi do akumulacji wielu zaburzeń genetycznych. Ostatnia dekada to okres szczególnego zainteresowania komórkami macierzystymi. Komórki te, do tej pory zidentyfikowane w różnych guzach pierwotnych, w tym w mózgu, są prawdopodobnie odpowiedzialne za wznowę i progresję nowotworu. Biorąc pod uwagę stan obecnej wiedzy, prawdopodobnym wydaje się dokonanie modyfikacji dotychczas stosowanej morfologicznej klasyfikacji guzów ośrodkowego układu nerwowego (OUN) wg Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO) i poszerzenie jej o kryteria molekularne. Szczególnie oczekiwane są takie strategie wobec GBM – najbardziej złośliwego pierwotnego nowotworu OUN o, jak dotąd, pesymistycznym prognozowaniu.Bibliografia
Ohgaki H., Kleihues P.: Epidemiology and etiology of gliomas. Acta Neuropathol. 2005, 109 (1), 93–108.
Cokgor I., Friedman A.H., Friedman H.S.: Pediatric Update: Gliomas. Eur J Cancer. 1998, 34, 1910–1918.
Louis D.N., Pomeroy S.L., Cairncross I.G.: Focus on central nervous system neoplasia. Cancer Cell. 2002, 1 (2), 125–128.
Kleihues P., Cavenee W.K.: Pathology and genetics of tumours of the nervous system. IARC Press, Lyon 2000.
Rodriguez F.J., Orr B.A., Ligon K.L., Eberhart C.G.: Neoplastic cells are a rare component in human glioblastoma microvasculature. Oncotarget. 2012, 3, 98–106.
Stupp R., Mason W.P., van den Bent M.J., Weller M., Fisher B., Taphoorn M.J. et al.: Radiotherapy plus concomitant and adjuvant temozolomide for glioblastoma. N Engl J Med. 2005, 352 (10), 987–996.
Scherer H.J.: Structural development in gliomas. Am J Cancer. 1938, 34, 333–351.
Zagzag D., Esencay M., Mendez O., Yee H., Smirnova I., Huang Y. et al.: Hypoxia - and vascular endothelial growth factor-induced stromal cell derived factor 1alpha/CXCR4 expression in glioblastomas: one plausible explanation of Scherer’s structures. Am J Pathol. 2008, 173, 545–560.
Burger P.C., Scheithauer B.W., Vogel F.S.: Surgical pathology of the nervous system and its coverings. Churchill Livingstone, New York 2002.
Louis D.N., Ohgaki H., Wiestler O.D., Cavenee W.K., Burger P.C., Jouvet A. et al.: The 2007 WHO classification of tumours of the central nervous system. Acta Neuropathol. 2007, 114 (2), 97–109.
Wen P.Y., Kesari S.: Malignant gliomas in adults. N Engl J Med. 2008, 359 (5), 492–507.
Ohgaki H., Kleihues P.: Genetic pathways to primary and secondary glioblastoma. Am J Pathol. 2007, 170 (5), 1445–1453.
Smith J.S., Perry A., Borell T.J., Lee H.K., O’Fallon J., Hosek S.M. et al.: Alterations of chromosome arms 1p and 19q as predictors of survival in oligodendrogliomas, astrocytomas, and mixed oligoastrocytomas. J Clin Oncol. 2000, 18, 636–645.
Matise M.P., Joyner A.L.: Gli genes in development and cancer. Oncogene. 1999, 18, 7852–7859.
Yoon J.W., Kita Y., Frank D.J., Majewski R.R., Konicek B.A., Nobrega M.A. et al.: Gene expression profiling leads to identification of Gli1-binding elements in target genes and a role for multiple downstream pathways in Gli1-induced cell transformation. J Biol Chem. 2002, 277 (7), 5548–5555.
van den Boom J., Wolter M., Kuick R., Misek D.E., Youkilis A.S., We chsler D.S. et al.: Characterization of gene expression profiles associated with glioma progression using oligonucleotide-based microarray analysis and real-time reverse transcription -polymerase chain reaction. Am J Pathol. 2003, 163 (3), 1033–1043.
Rickman D.S., Bobek M.P., Misek D.E., Kuick R., Blaivas M., Kurnit D.M. et al.: Distinctive molecular profiles of high grade and low grade gliomas based on oligonucleotide microarray analysis. Cancer Res. 2001, 61 (18), 6885–6891.
Ricci Vitiani L., Lombardi D.G., Pilozzi E., Biffoni M., Todaro M., Peschle C. et al.: Identification and expansion of human colon cancer -initiating cells. Nature. 2007, 445, 111–115.
Eramo A., Lotti F., Sette G., Pilozzi E., Biffoni M., Di Virgilio A. et al.: Identification and expansion of the tumorigenic lung cancer stem cell population. Cell Death and Differ. 2008, 15, 504–514.
Collins A.T., Berry P.A., Hyde C., Stower M.J., Maitland N.J.: Prospective identification of tumorigenic prostate cancer stem cells. Cancer Res. 2005, 65, 10946–10951.
Li C., Heidt D.G., Dalerba P., Burant C.F., Zhang L., Adsay V. et al.: Identification of pancreatic cancer stem cells. Cancer Res. 2007, 67 (3), 1030–1037.
Singh S.K., Clarke I.D., Terasaki M., Bonn V.E., Hawkins C., Squire J. et al.: Identification of a cancer stem cell in human brain tumors. Cancer Res. 2003, 63 (18), 5821–5828.
Singh S.K., Hawkins C., Clarke I.D., Squire J.A., Bayani J., Hide T. et al.: Identification of human brain tumour initiating cells. Nature. 2004, 432 (7015), 396–401.
Eriksson P.S., Perfilieva E., Bjork Eriksson T., Alborn A.M., Nordborg C., Peterson D. A. et al.: Neurogenesis in the adult human hippocampus. Nat Med. 1998, 4 (11), 1313–1317.
Doetsch F., Caille I., Lim D.A., Garcia Verdugo J.M., Alvarez Buylla A.: Subventricular zone astrocytes are neural stem cells in the adult mammalian brain. Cell. 1999, 97, 703–716.
Hamburger A.W., Salmon S.E.: Primary bioassay of human tumor stem cells. Science. 1977, 197 (4302), 461–463.
Galli R., Binda E., Orfanelli U., Cipelletti B., Gritti A., De Vitis S. et al.: Isolation and characterization of tumorigenic, stem -like neural precursors from human glioblastoma. Cancer Res. 2004, 64, 7011–7021.
Ignatova T.N., Kukekov V.G., Laywell E.D., Suslov O.N., Vrionis F.D., Steindler D.A.: Human cortical glial tumors contain neural stem-like cells expressing astroglial and neuronal markers in vitro. Glia. 2002, 39 (3), 193–206.
Uchida N., Buck D.W., He D., Reitsma M.J., Masek M., Phan T.V. et al.: Direct isolation of human central nervous system stem cells. Proc Natl Acad Sci USA. 2000, 97, 14720–14725.
Clement V., Marino D., Cudalbu C., Hamou M.F., Mlynarik V., de Tri bolet N. et al.: Marker independent identification of glioma initiating cells. Nat Methods. 2010, 7 (3), 224–228.
Sampetrean O., Saya H.: Characteristics of glioma stem cells. Brain Tumor Pathol. 2013, 30 (4), 209–214.
Bao S., Wu Q., McLendon R.E., Hao Y., Shi Q., Hjelmeland A.B. et al.: Glioma stem cells promote radioresistance by preferential activation of the DNA damage response. Nature. 2006, 444, 756–760.
