WPŁYW WYBRANYCH CZYNNIKÓW SOCJOMEDYCZNYCH NA JAKOŚĆ ŻYCIA I FUNKCJONOWANIE PSYCHOSEKSUALNE KOBIET PO LECZENIU OPERACYJNYM RAKA GRUCZOŁU PIERSIOWEGO

Sebastian Artur Zdończyk

Abstrakt


Wstęp: Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2011 r. stwierdzono w Polsce 16 534 nowe zachorowania na raka piersi oraz zarejestrowano 5437 zgonów. Leczenie chirurgiczne stanowi nie tylko poważny problem onkologiczny, lecz również kosmetyczny i psychologiczny. Kobiety odczuwają lęk przed utratą kobiecości i atrakcyjności seksualnej po operacji. Czują się niepełnowartościowe („kompleks połowy kobiety”) oraz towarzyszą im takie uczucia jak: wstyd, gniew i depresja. Seksualność jest sferą życia szczególnie podatną na wszelkie zakłócenia stanów fizycznego i psychicznego. Podstawowym celem poznawczym prezentowanych badań była ocena poziomu jakości życia i funkcjonowania psychoseksualnego kobiet po leczeniu operacyjnym raka gruczołu piersiowego.

Materiał i metody: Badania przeprowadzono w grupie 250 dorosłych kobiet po leczeniu chirurgicznym raka piersi. Ankieta zawierała pytania dotyczące czynników socjomedycznych i socjoseksuologicznych oraz pięć standaryzowanych narzędzi badawczych: Kwestionariusz oceny jakości życia SF -36 v.2, Kwestionariusz Mell–Krat opracowany przez Z. Lwa -Starowicza, Kwestionariusz FSFI – Ocena Funkcjonowania Seksualnego Kobiet, Inwentarz Zachowań Zdrowotnych (IZZ) autorstwa Z. Juczyńskiego, Skalę Kontroli Emocji (CECS) – w adaptacji Z. Juczyńskiego. Badania uzyskały pozytywną opinię Komisji Bioetycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.

Wyniki: Na podstawie przeprowadzonych badań i analiz statystycznych wykazano, że wpływ na jakość życia i funkcjonowanie psychoseksualne mają: rozległość zabiegu operacyjnego, skuteczność leczenia onkologicznego, wiek, liczba posiadanych dzieci, wykształcenie, sytuacja materialna oraz sytuacja zawodowa badanych kobiet.

Wnioski: Kobiety, u których wykonano mastektomię z rekonstrukcją gruczołu piersiowego, uzyskały wyższe wyniki od kobiet po mastektomii bez wykonanej rekonstrukcji w obszarze fizycznego i psychicznego funkcjonowania w zakresie jakości życia. Respondentki, u których zostało zakończone leczenie onkologiczne, charakteryzowały się niższym nasileniem dysfunkcji seksualnych niż kobiety w trakcie leczenia. Uczestniczki badań z wyższym wykształceniem, wysokim statusem materialnym i stabilną sytuacją zawodową odznaczały się wyższym wskaźnikiem nasilenia zachowań zdrowotnych niż kobiety z niskim statusem materialnym i wykształceniem.

Słowa kluczowe


jakość życia; zaburzenia seksualne; rak piersi; seksualność kobiet; psychoonkologia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Tuchowska P., Worach-Kardas H., Marcinkowski J.T.: Najczęstsze nowotwory złośliwe w Polsce – główne czynniki ryzyka i możliwość optymalizacji działań profilaktycznych. Probl Hig Epidemiol. 2013, 94 (2), 166–171.

Wojtyniak B., Goryński P., Moskalewicz B.: Sytuacja zdrowotna ludności polskiej i jej uwarunkowania. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego. Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2012.

Didkowska J., Wojciechowska U., Tarkowski W., Zatoński W.: Nowotwory złośliwe w Polsce w 2009. COI, Warszawa 2011.

Domagała W.: Choroby sutka. In: Patologia znaczy słowo o chorobie, tom II. Eds.: W. Domagała, J. Stachura. Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2009, 1059–1089.

Rapport International Agency Research Cancer “GLOBOCAN 2012”.

Zdrowie i ochrona zdrowia w 2012 r. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2013.

Jassem J., Krzakowski M.: Rak piersi. Zalecenia postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach złośliwych – 2013 r. Wyd. CMKP, Warszawa 2013.

Jassem J., Krzakowski M.: Rak piersi. Praktyczny przewodnik dla lekarzy. Via Medica, Gdańsk 2009.

Herman K.: Chirurgiczne leczenie nowotworów w Polsce: dziś i jutro. Onkol Prak Klin. 2011, 7, 6, 311–320.

Jeziorski A.: Rak piersi. In: Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Eds.: J. Kordek, J. Jassem, A. Jeziorski, J. Kornafel, M. Krzakowski, J. Pawlęga. Via Medica, Gdańsk 2007, 202–208.

Woźniewski M.: Fizjoterapia w onkologii. PZWL, Warszawa 2012, 123–143.

Daszykowska J.: Jakość życia w perspektywie pedagogicznej. Wyd. Impuls, Kraków 2007.

Dorfmuller M., Dietzfelbinger H.: Psychoonkologia. Diagnostyka. Metody terapeutyczne. Wyd. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2011.

Jaracz K.: Jakość życia wymiar obiektywny i subiektywny. Pielęg Pol. 2002, 1 (13), 28–30.

Kowalik S.: Społeczne konteksty jakości życia. Wyd. WSG, Bydgoszcz 2007.

Szkup-Jabłońska M., Tutaj E., Jurczak A., Wieder-Huszla S., Brodowska A., Grochans E.: Wpływ warunków socjodemograficznych na jakość życia kobiet w okresie pomenopauzalnym. Perinatol Neonatol Ginekol. 2012, 5 (1), 34–38.

Schipper H.: Quality of life studies: Principles of the clinical paradigm, J. Psychosocial Oncol. 1990, 8 (23), 171–185.

Schipper H., Clinch J., Powell V.: Quality of life studies: definitions and conceptual isues. In: Quality of life and pharmacoeconomicus in clinical trials. Ed. B. Spilker. Lippincott-Raven, Philadelphia 1996, 11–24.

Wołowicka L.: Jakość życia w naukach medycznych. Wyd. UMP, Poznań 2002.

Pikor K., Ławiński K., Bar K., Fedus T.: Opieka nad pacjentem w chorobie nowotworowej. Przegl Urol. 2010, 60 (2), 2, 29–34.

de Walden, Gałuszko K.: Wybrane zagadnienia psychoonkologii i psychotanatologii. Wyd. UG, Gdańsk 1992.

Aapro M., Cull A.: Depression in breast cancer patients: the need for treatment. Ann Oncol. 1999, 10 (6), 627–636.

Bowers L., Boyle D.A.: Depression in patients with advanced cancer. Clin J Oncol Nurs. 2003, 7 (3), 281–288.

Kyranou M., Paul S.M., Dunn L.B., Puntillo K., Aouizerat B.E., Abrams G. et al.: Differences in depression, anxiety, and quality of life between women with and without breast pain prior to breast cancer surgery. Eur J Oncol Nurs. 2013, 17 (2), 190–195.

Sucala M., Schnur J., Greene P., David D., Erblich J., Montgomery G.: Cognitive-emotional equation: The relationship between irrational cognitive processes, cognitive contents and specific emotions. Evidence from a sample of breast cancer patients. J Cogn Behav Psychoter. 2013, 13, (2), 503–516.

Beisert M.: Seksualność w cyklu życia człowieka. PWN, Warszawa 2006.

Jaczewski A., Obuchowska I.: Rozwój erotyczny. Wyd. Akademickie Żak, Warszawa 2002.

Lew-Starowicz Z.: Seksualność Polek 1992–2005. Przegl Seksuol. 2005, 4, 19–23.

Lew-Starowicz Z., Skrzypulec V.: Podstawy seksuologii. PZWL, Warszawa 2010.

Graziottin A., Giraldi A.: Anatomy and physiology of women’s sexual function. In: Standard practice in sexual medicine. Eds.: H. Porst, J. Buvat. Blackwell Publishing, Oxford 2006, 289–305.

Rawińska M., Czyżkowska A., Lew-Starowicz Z.: Klasyfikacja, etiologia oraz prawidłowe diagnozowanie zaburzeń seksualnych u kobiet – ZSK (FSD – Female Sexual Disorders). Czynniki biologiczne, psychoseksualne oraz kontekstualne. Med Ogólna Nauki Zdr. 2012, 18 (4), 334–339.

Basson R., Brotto L.A., Laan E., Redmond G., Utian W.: Assessment and management of women’s sexual dysfunctions: problematic desire and arousal. J Sex Med. 2005, 2, 291–300.

Farrington A.: Zdrowie seksualne kobiet w wieku średnim i powyżej – zaburzenia seksualne. Przegl Seksuol. 2006, 8.

Basson R., Althof S., Davis S., Fugl-Meyer K., Goldstein I., Leiblum S. et al.: Summary of the recommendations on sexual dysfunctions in women. J Sex Med. 2004, 1 (1), 24–34.

Brotto L.A., Bitzer J., Laan E., Leiblum S., Luria M.: Women’s sexual desire and arousal disorders. J Sex Med. 2010, 7 (1 Pt 2), 586–614.

Lew-Starowicz Z.: Seksualność kobiet. Raport Vamea. RMC&KRC, Warszawa 2005.

Skrzypulec V., Drosdzol A., Nowosielski K.: Psychoseksualne aspekty życia kobiety. In: Postępy w ginekologii i położnictwie. Ed. M. Spaczyński. PTG, Poznań 2006.

Linder B.: Troska o zachowanie prawidłowej seksualności kobiet chorych na nowotwory jako istotny element rehabilitacji psychofizycznej. In: Rehabilitacja chorych na nowotwory z elementami psychoonkologii. Ed. H. Tchórzewska-Korba. Wyd. CMKP, Warszawa 2011.

Leiblum S., Rosen R.: Terapia zaburzeń seksualnych. GWP, Gdańsk 2005.

Enzlin P., De Clippeleir I.: The emerging field of “oncosexology”: recognizing the importance of addressing sexuality in oncology. Belg J Med Oncol. 2011, 5 (2), 44–49.

Fobair P.: Concerns about sexuality after breast cancer. Cancer J. 2009, 15 (1), 19–26.

Fobair P., Stewart S.L., Chang S., D’Onofrio C., Banks P.J., Bloom J.R.: Body image and sexual problems in young women with breast cancer. Psychooncology. 2006, 15 (7), 579–594.

Izdebski Z.: Obawy i trudności w życiu seksualnym. Rocznik Lubuski. 2006, 32 (2), 2006, 95–111.

Seksualność kobiet w chorobie nowotworowej. Poradnik dla kobiet i ich partnerów. Wyd. Primopro, Warszawa 2012.

Makać W., Urbanek-Krzysztofiak D.: Metody opisu statystycznego. Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2006.

Shapiro S., Lopez A.M., Schwartz G.E., Bootzin R., Figueredo A.J., Braden C.J. et al.: Quality of life and breast cancer: relationship to psychosocial variables. J Clin Psychol. 2001, 57 (4), 501–519.

Skrzypulec V., Tobor E., Drosdzol A., Nowosielski K.: Biopsychosocial functioning of women after mastectomy. J Clin Nurs. 2009, 18 (4), 613–619.

Żołnierczyk-Zreda D., Wrześniewski K., Bugajska J., Jędryka-Góral A.: Polska wersja kwestionariusza SF-36v2 do badania jakości życia. Wyd. CIOP-PIB, Warszawa 2009.

Barnaś E., Skręt A., Skręt-Margieło J., Sobolewski M.: Jakość życia z chorobą nowotworową piersi. Prz Menopauzal. 2009, 1, 15–19.

Han J., Grothuesmann D., Neises M., Hille U., Hillemanns P.: Quality of life and satisfaction after breast cancer operation. Arch Gynecol Obstet. 2010, 282 (1), 75–82.

Goldberg P., Stolzman M., Goldberg H.M.: Psychological considerations in breast reconstruction. Ann Plast Surg. 1984, 1, 38–43.

Mor V., Malin., Allen S.: Age differences in the psychosocial problems encountered by breast cancer patients. J Natl Cancer Inst Monogr. 1994, 16, 394–405.

Bulotiene G., Ostapenko V., Veseliunas J.: Influence of social factors on the quality of life after breast cancer surgical treatment. Acta Medica Lituanica. 2005, 12 (2), 79–83.

Juczyński Z.: Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Wyd. Pracownia Testów Psychologicznych PTP, Warszawa 2001.

Pawletko M.: Styl życia kobiet w trakcie leczenia raka piersi i po jego zakończeniu. In: O potrzebie edukacji zdrowotnej kobiet. Ed. J. Bulska. W świetle badań społeczno-pedagogicznych. Wyd. UŚ, Katowice 2013.

Wybraniec-Lewicka B., Szpringer M., Czerwiak G., Michalska M., Ciura E.: Styl życia kobiet po mastektomii. Studia Medyczne. 2008, 10, 27–30.

Europejski Kodeks walki z rakiem, Wyd. Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2012.

Lew-Starowicz Z., Lew-Starowicz M.: Zdrowie seksualne. Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej. 2003, 3 (1), 1–5.

Hayes R.D., Bennett C., Fairley C.K., Dennerstein L.: What can prevalence studies tell us about female sexual difficulty and dysfunction? J Sex Med. 2006, 3, 589–595.

Panjari M., Bell R.J., Davis S.R.: Sexual Function after Breast Cancer. J Sex Med. 2011, 8, 294.

Safarinejad M., Shafiei N., Safarinejad S.: Quality of live and sexual functioning in young women with early-stage breast cancer one year after lumpectomy. Psychooncology. 2013, 22 (6), 1242–1248.

Laumann E.O., Nicolosi A., Glasser D.B., Paik A., Gingell C., Moreira E. et al.: Sexual problems among women and men aged 40–80 y: prevalence and correlates identified in the Global Study of Sexual Attitudes and Behaviors. Int J Impot Res. 2005, 17 (1), 39–57.

Esposito K., Ciotola M., Maiorino M.I., Giugliano F., Autorino R., De Sio M. et al.: Hyperlipidemia and sexual function in premenopausal women. J Sex Med. 2009, 6 (6), 1696–1703.

Bakewell R.T., Volker D.L.: Sexual dysfunction related to the treatment of young women with breast cancer. Clin J Oncol Nurs. 2005, 9 (6), 697–702.

Den Oudsten B., van Heck G.L., van der Steeg A.F., Roukema J.A., de Vries J.: Clinical factors are not the best predictors of quality of sexual life and sexual functioning in women with early stage breast cancer. Psychooncology. 2010, 19 (6), 646–656.

White I.: Managing the sexual consequences of cancer and its treatment. Cancer World. 2013, 57, 33–39.

Kedde H., van de Wiel H.B., Weijmar Schultz W.C., Wijsen C.: Subjective sexual well-being and sexual behavior in young women with breast cancer. Support Care Cancer. 2013, 21 (7), 1993–2005.

Chwałczyńska A., Woźniewski M., Rożek-Mróz K., Malicka I.: Jakość życia kobiet po mastektomii. Wiad Lek. 2004, 57, 5–6.

Nowicki A., Ostrowska Ż.: Akceptacja choroby przez chore po operacji raka piersi w trakcie leczenia uzupełniającego. Pol Merkuriusz Lek. 2008, 24 (143), 403–407.

Krychowska-Ćwikła A., Jarosz D.A.: Życie po mastektomii. Położ Nauka Prakt. 2009, 8, 4, 24–30.

Ganz P., Greendale P., Petersen L., Kahn B., Bower J.E.: Breast cancer in younger women: reproductive and late health effects of treatment. J Clin Oncol. 2003, 21 (22), 4184–4193.

Stępień R.: Uwarunkowania społeczno-demograficzne poziomu lęku i depresji u kobiet po radykalnym leczeniu chirurgicznym raka piersi – mastektomii. Probl Pielęg. 2007, 15 (1), 20–25.

Kosowicz M.: Psychoonkologia – Wybrane aspekty psychologiczne funkcjonowania w chorobie nowotworowej. In: Podstawy onkologii klinicznej. Ed. J. Meder. Wyd. CMKP, Warszawa 2011.

Kosowicz M.: Przegląd piśmiennictwa na temat wybranych aspektów funkcjonowania pacjentów onkologicznych w sferze emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej. In: Rehabilitacja chorych na nowotwory z elementami psychoonkologii. Ed. H. Tchórzewska-Korba. Wyd. CMKP, Warszawa 2011.

Giardini A., Pisoni C., Giorgi I., Borelli V., Scoccia E., Majani G.: ICF, quality of life, and depression in breast cancer: perceived disability in disease-free women 6 months after mastectomy. Support Care Cancer. 2013, 21 (9), 2453–2460.

Jakima S., Lew-Starowicz M.: Dysfunkcje seksualne w depresji. Wyd. Most, Warszawa 2010.

Speer J.J., Hillenberg B., Sugrue D.P., Blacker C., Kresge C.L., Decler V.B. et al.: Study of sexual functioning determinants in breast cancer survivors. Breast J. 2005, 11 (6), 440–447.

Nowicki A., Rządkowska B.: Depresja i lęk u chorych z nowotworami złośliwymi. Współcz Onkol. 2005, 9 (9), 396–403.

Pankiewicz P., Majkowicz M., Krzykowski G.: Anxiety disorders in intimate partners and the quality of their relationship. J Affect Disord. 2012, 140 (2), 176–180.




DOI: https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.79

Copyright (c) 2015 Sebastian Artur Zdończyk

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/