Style żywieniowe Polaków i ich społeczno-demograficzne uwarunkowania

Agnieszka A. Borowiec, Anita E. Aranowska

Abstrakt


ABSTRAKT

Wstęp: Sposób odżywiania należy do modyfikowalnych czynników ryzyka chorób i jest jednym z przedmiotów edukacji zdrowotnej. Jego zmiana może być trudna, ponieważ jedzenie nie tylko służy zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych, lecz także jest elementem stylu życia, który definiuje się jako spójną całość obejmującą zachowania wybierane przez ludzi w zakresie, w jakim pozwala im na to ich ulokowanie w strukturze społecznej. Różne praktyki żywieniowe mogą stanowić elementy różnych stylów życia.

Celem analizy była identyfikacja stylów żywieniowych Polaków oraz ich społeczno-demograficznych uwarunkowań.

Materiały i metody: Dane zebrano w 2016 r. za pomocą wywiadu kwestionariuszowego bezpośredniego na ogólnopolskiej próbie reprezentatywnej (n = 1000). Wykonano analizę głównych składowych oraz analizę regresji liniowej wielokrotnej.

Wyniki: Zidentyfikowano trzy style żywieniowe – „niedbały”, „prozdrowotny” i „tradycyjny”. Styl „niedbały” jest typowy dla mężczyzn, osób młodszych oraz ludzi żyjących w większych gospodarstwach domowych. Rzadziej cechują się nim specjaliści, wykonawcy wolnych zawodów i kierownicy, a także uczniowie i studenci, emeryci i renciści oraz mieszkańcy najmniejszych miast. Styl „prozdrowotny” charakteryzuje przeważnie kobiety, osoby z wykształceniem wyższym i średnim, uczniów i studentów, a także przedsiębiorców. Styl „tradycyjny” częściej cechuje osoby młodsze, mieszkające w mniejszych gospodarstwach domowych, z wykształceniem średnim i zasadniczym zawodowym, a także mieszkańców miast liczących 50 000–200 000 mieszkańców.

Wnioski: Analiza wskazuje na istnienie stylów żywieniowych związanych z ulokowaniem w strukturze społecznej, co powinno być uwzględniane w edukacji zdrowotnej w zakresie żywienia.

Słowa kluczowe


odżywianie; styl życia; edukacja zdrowotna

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Drygas W, Bielecki W, Kozakiewicz K, Pająk A, Piotrowski W, Tykarski A, et al. Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności – WOBASZ. In: Kopeć G, Jankowski P, Pająk A, Drygas W, editors. Epidemiologia i prewencja chorób układu krążenia. Kraków: Medycyna Praktyczna; 2015. p. 42-56.

Waśkiewicz A, Szcześniewska D, Szostak-Węgierek D, Kwaśniewska M, Pająk A, Stepaniak U, et al. Are dietary habits of the Polish population consistent with the recommendations for prevention of cardiovascular disease? – WOBASZ II Project. Kardiol Pol 2016;74(9):969-77. doi: 10.5603/KP.a2016.0003.

Aranowska A, Waśkiewicz A, Piotrowski W. Zmiany w spożyciu żywności w okresie ostatnich 10 lat przez dorosłych mieszkańców trzech wybranych województw Polski. In: Gromadzka-Ostrowska J, editor. Metabolizm i fizjologia jako podstawy postępowania dietetycznego. Warszawa: SGGW; 2016. p. 335-44.

Trichopoulou A, Bamia C, Trichopoulos D. Anatomy of health effects of Medi­terranean diet: Greek EPIC prospective cohort study. BMJ 2009;338:b2337. doi: 10.1136/bmj.b2337.

Puska P. The North Karelia Project: 30 years successfully preventing chronic diseases. Diabetes Voice 2008;53:26-9.

Fischler C. Food, self and identity. Soc Sci Inf 1988;27:275-92.

Domański H, Karpiński Z, Przybysz D, Straczuk J. Wzory jedzenia a struktura społeczna. Warszawa: Scholar; 2015.

Yates L, Warde A. Eating together and eating alone: meal arrangements in British households. Br J Sociol 2017;68(1):97-118. doi: 10.1111/1468-4446.12231.

Cockerham WC. The intersection of life expectancy and gender in a transitional state: the case of Russia. Sociol Health Illn 2012;34(6):943-57. doi: 10.1111/j.1467-9566.2011.01454.x.

Weber M. Gospodarka i społeczeństwo. Zarys socjologii rozumiejącej. Warszawa: PWN; 2002.

Bourdieu P. Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia. Warszawa: Scholar; 2005.

Kostka R. Zdrowy styl życia po polsku. In: Falkowska M, editor. Wartości, praca, zakupy… O stylach życia Polaków. Warszawa: CBOS; 1997.

Zachowania i nawyki żywieniowe Polaków. Komunikat z badań CBOS 150/2010. Warszawa: CBOS; 2010.

Zachowania żywieniowe Polaków. Komunikat z badań CBOS 115/2014. Warszawa: CBOS; 2014.

Jarosz M, Rychlik E, Wierzejska R, Szczepaniak W, Gajowiak R. Sprawozdanie z I Narodowego Kongresu Żywieniowego „Żywność i żywienie w prewencji i leczeniu chorób – postępy 2015”. Żyw Człow 2016;43:7-19.

Estruch R, Ros E, Salas-Salvado J, Covas MI, Corella D, Aros F. Primary prevention of cardiovascular disease with Mediterranean diet. N Eng J Med 2013;368(14):1279-90.

Piepoli M, Hoes A, Agewall S, Albus C, Brotons C, Catapano AL, et al. 2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: The Sixth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of 10 societies and by invited experts) Developed with the special contribution of the European Association for Cardiovascular Prevention & Rehabilitation (EACPR). Eur Heart J 2016;37(29):2315-81.

Szostak WB, Cybulska B, Kłosiewicz-Latoszek L, Szostak-Węgierek D. Primary prevention of cardiovascular disease and other chronic noncommunicable diseases in the centre of attention of the United Nations: special importance of prudent diet. Kardiol Pol 2013;71(4):321-4. doi: 10.5603/KP.2013.0058.

Wądołowska L, Babicz-Zielińska E, Czarnocińska J. Food choice models and their relations with food preferences and eating frequency in the Polish population: POFPRES study. Food Policy 2008;33:122-34.

Arganini C, Saba A, Comitato R, Virgili F, Turrini A. Gender differences in food choice and dietary intake in modern western societies. In: Maddock J, editor. Public health – social and behavioral health. Rijeka: InTech; 2012.

Imamura F, Micha R, Khatibzadeh S, Fahimi S, Shi P, Powles J, et al. Dietary quality among men and women in 187 countries in 1990 and 2010: a systematic assessment. Lancet Glob Health 2015;3(3):e132-42. doi: 10.1016/S2214-109X(14)70381-X.

Myszkowska-Ryciak J, Kraśniewska A, Harton A, Gajewska D. Porównanie wybranych zachowań żywieniowych studentek Akademii Wychowania Fizycznego i Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Probl Hig Epidemiol 2011;92(4):931-4.

Gawlikowska-Sroka A, Dzięciołowska-Baran E, Szczurowski J. Ocena nawyków żywieniowych studentów polskich pierwszego roku medycyny. Pomeranian J Life Sci 2015;61(2):186-90. doi: 10.21164/pomjlifesci.77.

Galiński G, Czarnocińska J, Zaborowicz K, Durczewski P, Kaźmierczak P, Górska K. Ocena częstotliwości spożycia produktów spożywczych przez studentów zależnie od ich płci. Probl Hig Epidemiol 2016;97(3):251-4.

Zaborowicz K, Czarnocińska J, Galiński G, Kaźmierczak P, Górska K, Durczewski P. Evaluation of selected dietary behaviours of students according to gender and nutritional knowledge. Rocz Państw Zakł Hig 2016;67(1):45-50.

Drewnowski A, Specter SE. Poverty and obesity: the role of energy density and energy costs. Am J Clin Nutr 2004;79(1):6-16.

Crawford R. Healthism and the medicalization of everyday life. Int J Health Serv 1980;10(3):365-88. doi: 10.2190/3H2H-3XJN-3KAY-G9NY.

Savage M, Barlow J, Dickens P, Fielding T. Property. Bureaucracy and culture: middle class formation in Contemporary Britain. London–New York: Routledge; 1995.

Ostrowska A. Styl życia a zdrowie. Warszawa: IFiS PAN; 1999.

Domański H. Polska klasa średnia. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej; 2002.

Tomlinson M. Lifestyle and social class. Eur Sociolog Rev 2003;19(1):97-111.




DOI: http://dx.doi.org/10.21164/pomjlifesci.413

Copyright (c) 2018 Agnieszka A. Borowiec, Anita E. Aranowska

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/