Ocena skuteczności leczenia kabergoliną mężczyzn z makroprolaktinoma
DOI:
https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.95Słowa kluczowe:
makroprolaktinoma, kabergolina, ocenaAbstrakt
Wstęp: Gruczolaki przysadki produkujące prolaktynę należą do najczęściej występujących hormonalnie czynnych guzów przysadki. Leczeniem z wyboru w przypadkach prolaktinoma jest leczenie farmakologiczne przy użyciu agonistów receptorów dopaminowych. Najczęściej stosowanym lekiem jest bromokryptyna charakteryzująca się jednak licznymi działaniami ubocznymi. Od kilku lat dobre efekty leczenia uzyskuje się, stosując kabergolinę – selektywnego agonistę receptora dopaminowego o przedłużonym działaniu. Celem pracy była ocena skuteczności leczenia kabergoliną mężczyzn z makroprolaktinoma na podstawie badań klinicznych, hormonalnych i radiologicznych.
Materiał i metody: Badaną grupę stanowiło 10 mężczyzn w wieku 18–65 lat (średnia 41,9 ±15,01) z obecnością patologicznej masy w przysadce o wymiarach 16,7–40,5 mm (średnia 29,8 ±9,38 mm) oraz podwyższonym stężeniem prolaktyny (PRL) 37,3–4700 ng/mL (średnia 1608,2 ±1771,6 ng/mL). Stężenia PRL oraz pozostałych hormonów tropowych były oceniane po 1, 3, 6 oraz 12 miesiącach, a ocena wielkości guza była oceniana za pomocą rezonansu magnetycznego po 12 miesiącach leczenia kabergoliną.
Wyniki: Leczenie kabergoliną doprowadziło u wszystkich pacjentów do ustąpienia bólów głowy, poprawy ostrości wzroku oraz wyraźnej poprawy w zakresie libido i erekcji. U 90% pacjentów uzyskano normalizację stężenia PRL już po pierwszych miesiącach leczenia. Średnie stężenia PRL wynosiły przed oraz po 1, 3, 6 i 12 miesiącach leczenia odpowiednio 1608,2 ±1771,6 ng/mL oraz 263,4 ±223,4, 136,1 ±244,7, 91,31 ±105,5 i 27,5 ±57,7 ng/mL. Stwierdzono istotne średnie zmniejszenie średnicy guza z 29,8 ±9,4 mm do 23,2 ±9,4 mm, średnio o ok. 6 mm, co stanowi 25,1% (4–48,5%). Nie stwierdzono istotnej korelacji między średnią wielkością guza o stężeniem PRL przed oraz w trakcie leczenia. Wykazano obniżone stężenie testosteronu przed leczeniem, bserwując jego stopniowy wzrost w trakcie leczenia, jednak po upływie 12 miesięcy nie uzyskano prawidłowych średnich stężeń testosteronu.
Wnioski: 1. Stosowanie kabergoliny u pacjentów z makroprolaktinomą jest skuteczne w uzyskaniu normalizacji stężenia prolaktyny, jak również częściowej redukcji wielkości guza. 2. Terapia kabergoliną istotnie zmniejsza kliniczne objawy hiperprolaktynemii oraz wpływa na zmiany neurologiczne i okulistyczne związane z obecnością patologicznej zmiany w przysadce mózgowej. 3. Wielkość guza nie jest czynnikiem predykcyjnym dla efektywności leczenia kabergoliną.
Bibliografia
Gillam M.P., Molitch M.E., Lombardi G., Colao A.: Advances in the treatment of prolactinomas. Endocr Rev. 2006, 27 (5), 485–534.
Kars M., Dekkers O.M., Pereira A.M., Romijn J.A.: Update in prolactinomas. Neth J Med. 2010, 68 (3), 104–112.
Mindermann T., Wilson C.B.: Age‑related and gender‑related occurrence of pituitary adenomas. Clin Endocrinol (Oxf). 1994, 41 (3), 359–364.
Fernandez A., Karavitaki N., Wass J.A.: Prevalence of pituitary adenomas: a community‑based, cross‑sectional study in Banbury (Oxfordshire, UK). Clin Endocrinol (Oxf ). 2010, 72 (3), 377–382.
Ciccarelli A., Daly A.F., Beckers A.: The epidemiology of prolactinomas. Pituitary. 2005, 8 (1), 3–6.
De Rosa M., Zarrilli S., Di Sarno A., Milano N., Gaccione M., Boggia B. et al.: Hyperprolactinemia in men: clinical and biochemical features and response to treatment. Endocrine. 2003, 20 (1–2), 75–82.
Coppola A., Cuomo M.A.: Prolactinoma in the male. Physiopathological, clinical, and therapeutic features. Minerva Endocrinol. 1998, 23 (1), 7–16.
Walsh J.P., Pullan P.T.: Hyperprolactinaemia in males: a heterogeneous disorder. Aust NZ J Med. 1997, 27 (4), 385–390.
Corona G., Mannucci E., Fisher A.D., Lotti F., Ricca V., Balercia G. et al.: Effect of hyperprolactinemia in male patients consulting for sexual dysfunction. J Sex Med. 2007, 4 (5), 1485–1493.
Colao A., Sarno A.D., Cappabianca P., Briganti F., Pivonello R., Somma C.D. et al.: Gender differences in the prevalence, clinical features and response to cabergoline in hyperprolactinemia. Eur J Endocrinol. 2003, 148 (3), 325–331.
Melmed S., Casanueva F.F., Hoffman A.R., Kleinberg D.L., Montori V.M., Schlechte J.A. et al.: Endocrine Society. Diagnosis and treatment of hyperprolactinemia: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin
Endocrinol Metab. 2011, 96 (2), 273–288.
Braucks G.R., Naliato E.C., Tabet A.L., Gadelha M.R., Violante A.H.: Clinical and therapeutic aspects of prolactinoma in men. Arq Neuropsiquiatr. 2003, 61 (4), 1004–1010.
Delgrange E., Raverot G., Bex M., Burman P., Decoudier B., Devuyst F. et al.: Giant prolactinomas in women. Eur J Endocrinol. 2013, 22, 170 (1), 31–38.
Maiter D., Delgrange E.: Therapy of endocrine disease: the challenges in managing g iant prolactinomas. Eur J Endocrinol. 2014, 170 (6), R213–227.
Wong A., Eloy J.A., Couldwell W.T., Liu J.K.: Update on prolactinomas. Part 2: Treatment and management strategies. J Clin Neurosci. 2015, 22 (10), 1568–1574.
Krysiak R., Okopień B., Marek B., Szkróbka W.: Gruczolak przysadki wydzielający prolaktynę. Przegl Lek. 2009, 66 (4), 198–205.
Child D.F., Nader S., Mashiter K., Kjeld M., Banks L., Fraser T.R.: Prolactin studies in “functionless” pituitary tumours. Br Med J. 1975, 1 (5958), 604–606.
Molitch M.E., Elton R.L., Blackwell R.E., Caldwell B., Chang R.J., Jaffe R. et al.: Bromocriptine as primary therapy for prolactin‑secreting macroadenomas:
results of a prospective multicenter study. J Clin Endocrinol Metab. 1985, 60 (4), 698–705.
Van‘t Verlaat J.W., Croughs R.J., Hendriks M.J., Bosma N.J.: Results of primary treatment with bromocriptine of prolactinomas with extrasellar extension. Can J Neurol Sci. 1990, 17 (1), 71–73.
Waśko R., Bocian‑Sobkowska J., Krzyżagórska E., Horst‑Sikorska W., Kozak W.: Wyniki leczenia bromokryptyną chorych z guzami przysadki typu prolaktinoma. Now Lek. 1994, 63 (5), 16–23.
Di Sarno A., Landi M.L., Cappabianca P., Di Salle F., Rossi F.W., Pivonello R. et al.: Resistance to cabergoline as compared with bromocriptine in hyperprolactinemia: prevalence, clinical definition, and therapeutic strategy. J Clin Endocrinol Metab. 2001, 86 (11), 5256–5261.
Cho K.R., Jo K.I., Shin H.J.: Bromocriptine therapy for the treatment of invasive prolactinoma: the single institute experience. Brain Tumor Res Treat. 2013, 1 (2), 71–77.
Colao A., Di Sarno A., Guerra E., De Leo M., Mentone A., Lombardi G.: Drug insight: Cabergoline and bromocriptine in the treatment of hyperprolactinemia in men and women. Nat Clin Pract Endocrinol Metab. 2006, 2 (4), 200–210.
Molitch M.E.: Pharmacologic resistance in prolactinoma patients. Pituitary. 2005, 8 (1), 43–52.
Biller B.M.K., Molitch M.E., Vance M.L., Cannistraro K.B., Davis K.R., Simons J.A. et al.: Treatment of prolactin secreting macroadenoma with once‑ weekly dopamine agonist cabergoline. J Clin Endocrinol Metab. 1996, 81 (6), 2338–2343.
Colao A., Di Sarno A., Landi M.L., Scavuzzo F., Cappabianca P., Pivonello R. et al.: Macroprolactinoma shrinkage during cabergoline treatment is greater in naive patients than in patients pretreated with other dopamine agonists: a prospective study in 110 patients. J Clin Endocrinol Metab. 2000, 85 (6), 2247–2252.
Rastogi A., Bhansali A., Dutta P., Singh P., Vijaivergiya R., Gupta V. et al.: A comparison between intensive and conventional cabergoline treatment of newly diagnosed patients with macroprolactinoma. Clin Endocrinol (Oxf). 2013, 79 (3), 409–415.
Verhelst J., Abs R., Maiter D., van den Bruel A., Vandeweghe M., Velkeniers B. et al.: Cabergoline in the treatment of hyperprolactinemia: a study in 455 patients. J Clin Endocrinol Metab. 1999, 84 (7), 2518–2522.
Colao A., Di Sarno A., Sarnacchiaro F., Ferone D., Di Renzo G., Merola B. et al.: Prolactinomas resistant to standard dopamine agonists respond to chronic cabergoline treatment. J Clin Endocrinol Metab. 1997, 82 (3), 876–883.
Webster J.: Clinical management of prolactinomas. Baillieres Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 1999, 13 (3), 395–408.
Delgrange E., Maiter D., Donckier J.: Effects of the dopamine agonist cabergoline in patients with prolactinoma intolerant or resistant to bromocriptine. Eur J Endocrinol. 1996, 134 (4), 454–456.
Wang A.T., Mullan R.J., Lane M.A., Hazem A., Prasad C., Gathaiya N.W. et al.: Treatment of hyperprolactinemia: a systematic review and meta‑analysis. Syst Rev. 2012, 24 (1), 33.
Wong A., Eloy J.A., Couldwell W.T., Liu J.K.: Update on prolactinomas. Part 1: Clinical manifestations and diagnostic challenges. J Clin Neurosci. 2015, 22 (10), 1562–1567.
Alsubaie S., Almalki M.H.: Cabergoline treatment in invasive giant prolactinoma. Clin Med Insights Case Rep. 2014, 19, 7, 49–51.
Ferrari C., Paracchi A., Mattei A.M., de Vincentiis S., D’Alberton A., Crosignani P.: Cabergoline in the long‑term
therapy of hyperprolactinemic disorders. Acta Endocrinol (Copenh). 1992, 126 (6), 489–494.
Colao A., Vitale G., Cappabianca P., Briganti F., Ciccarelli A., De Rosa M. et al.: Outcome of cabergoline treatment in men with prolactinoma: effects
of a 24‑month treatment on prolactin levels, tumor mass, recovery of pituitary function, and semen analysis. J Clin Endocrinol Metab. 2004, 89 (4), 1704–1711.
Bevan J.S., Webster J., Burke C.W., Scanlon M.F.: Dopamine agonists and pituitary tumor shrinkage. Endocr Rev. 1992, 13 (2), 220–240.
Kopczak A., Renner U., Karl Stalla G.:. Advances in understanding pituitary tumors. F1000Prime Rep. 2014, 2 (6), 5.
Vilar L., Fleseriu M., Bronstein M.D.: Challenges and pitfalls in the diagnosis of hyperprolactinemia. Arq Bras Endocrinol Metabol. 2014, 58 (1), 9–22.
Zgliczyński W., Zdunowski P.: Hyperprolactinaemia – pitfalls in PRL assessment. Endokrynol Pol. 2005, 56 (6), 980–985.
Waśko R., Dymalska‑Kubasik L., Horst‑Sikorska W., Sowiński J.: Norprolac – a new drug in the treatment of prolactinoma type adenomas resistant to bromocriptine therapy. Endokrynol Pol. 1999, 50 (2), 139–146.
Zgliczyński W., Jeske W., Janik J. et al.: The use of Norprolac (Novartis) – a selective agonist of D2‑
dopamine receptor‑in treatment of macroprolactinoma. Endokrynol Pol. 2000, 51 (2), 225–236.
Pinzone J.J., Katznelson L., Danila D.C., Pauler D.K., Miller C.S., Klibanski A. et al.: Primary medical therapy of micro‑ and macroprolactinomas in men. J Clin Endocrinol Metab. 2000, 85 (9), 3053–3057.
Ono M., Miki N., Kawamata T., Makino R., Amano K., Seki T. et al.: Prospective study of high‑dose cabergoline treatment of prolactinomas in 150 patients. J Clin Endocrinol Metab. 2008, 93 (12), 4721–4727.
Corsello S.M., Ubertini G., Altomare M., Lovicu R.M., Migneco M.G., Rota C.A. et al.: Giant prolactinomas in men: efficacy of cabergoline treatment. Clin Endocrinol (Oxf). 2003, 58 (5), 662–670.
Pontikides N., Krassas G.E., Nikopoulou E., Kaltsas T.: Cabergoline as a first‑line treatment in newly diagnosed macroprolactinomas. Pituitary. 2000, 2 (4), 277–281.
Colao A., Di Sarno A., Landi M.L., Cirillo S., Sarnacchiaro F., Facciolli G. et al.: Long‑term and low‑dose treatment with cabergoline induces macroprolactinoma shrinkage. J Clin Endocrinol Metab. 1997, 82 (11), 3574–3579.
Menucci M., Quiñones‑Hinojosa A., Burger P., Salvatori R.: Effect of dopaminergic drug treatment on surgical findings in prolactinomas. Pituitary. 2011, 14 (1), 68–74.
Manuchehri A.M., Sathyapalan T., Lowry M., Turnbull L.W., Rowland‑Hill C., Atkin S.L.: Effect of dopamine agonists on prolactinomas and normal pituitary
assessed by dynamic contrast enhanced magnetic resonance imaging (DCE‑ MRI). Pituitary. 2007, 10 (3), 261–266.
Vroonen L., Jaffrain‑Rea M.L., Petrossians P., Tamagno G., Chanson P., Vilar L. et al.: Prolactinomas resistant to standard doses of cabergoline: a multicenter study of 92 patients. Eur J Endocrinol. 2012, 167 (5), 651–662.
Maiter D., Primeau V.: 2012 update in the treatment of prolactinomas. Ann Endocrinol (Paris). 2012, 73 (2), 90–98.
Shimon I., Benbassat C., Hadani M.: Effectiveness of long‑term cabergoline treatment for giant prolactinoma: study of 12 men. Eur J Endocrinol. 2007, 156 (2), 225–231.
Bolko P., Jaskuła M., Waśko R., Wołuń M., Sowiński J.: The assessment of cabergoline efficacy and tolerability in patients with pituitary adenomas prolactinoma type. Pol Arch Med Wewn. 2003, 109 (5), 489–495.
Badal J., Ramasamy R., Hakky T., Chandrashekar A., Lipshultz L.: Case report: Persistent erectile dysfunction in a man with prolactinoma. F1000Res. 2015, 15, 4, 13.
De Rosa M., Zarrilli S., Vitale G., Di Somma C., Orio F., Tauchmanova’ L. et al.: Six months of treatment with cabergoline restores sexual potency in hyperprolactinemic males: an open longitudinal study monitoring nocturnal penile tumescence. J Clin Endocrinol Metab. 2004, 89 (2), 621–625.
Ciccarelli A., Guerra E., De Rosa M., Milone F., Zarrilli S., Lombardi G. et al.: PRL secreting adenomas in male patients. Pituitary. 2005, 8 (1), 39–42.
De Rosa M., Colao A., Di Sarno A., Ferone D., Landi M.L., Zarrilli S. et al.: Cabergoline treatment rapidly improves gonadal function in hyperprolactinemic males: a comparison with bromocriptine. Eur J Endocrinol. 1998, 138 (3), 286–293.
De Rosa M., Zarrilli S., Di Sarno A., Milano N., Gaccione M., Boggia B. et al.: Hyperprolactinemia in men: clinical and biochemical features and response to treatment. Endocrine. 2003, 20 (1–2), 75–82.
De Rosa M., Ciccarelli A., Zarrilli S., Guerra E., Gaccione M., Di Sarno A. et al.: The treatment with cabergoline for 24 month normalizes the quality of seminal fluid in hyperprolactinaemic males. Clin Endocrinol (Oxf). 2006,
(3), 307–313.
