Obciążenie opiekunów nieformalnych a sprawność funkcjonalna i umysłowa pacjentów objętych opieką domową

Alina Deluga, Agnieszka Bartoszek, Barbara Ślusarska, Katarzyna Kocka, Grzegorz Nowicki, Katarzyna Piasecka, Hanna Kachaniuk

Abstrakt


ABSTRAKT

Wstęp: Rodzina i jej członkowie jako opiekunowie nieformalni są najpowszechniejszym i najważniejszym dostawcą usług opiekuńczych dla pacjentów przewlekle chorych, przebywających w środowisku zamieszkania.

Celem badania była ocena związku sprawności funkcjonalnej i stanu umysłowego pacjentów objętych pielęgniarską opieką długoterminową domową z obciążeniem opiekunów.

Materiały i metody: Badania przeprowadzono w województwie lubelskim w okresie od września 2016 do lutego 2017 r. Grupę badanych tworzyło 149 pacjentów z chorobami przewlekłymi objętych pielęgniarską opieką długoterminową domową oraz 150 opiekunów nieformalnych. Do oceny obciążenia opiekunów użyto kwestionariusza COPE Indeks, który służy do diagnozowania różnych aspektów pełnionej roli opiekuna, jego sytuacji życiowej oraz relacji z podopiecznym. Do pomiaru sprawności funkcjonalnej pacjentów wykorzystano skalę Barthel, a do oceny sprawności umysłowej skróconą wersję Testu sprawności umysłowej.


Wyniki: Obciążenie opiekuna wg COPE Indeks w poszczególnych subskalach wynosiło: w negatywnym wpływie opieki (NWO) – 11,80 (SD = 3,75), w pozytywnej wartości opieki (PWO) – 13,71 (SD = 2,07), w jakości wsparcia (JW) – 12,46 (SD = 2,69). Wykazano, że wraz z pogorszeniem się sprawności funkcjonalnej i umysłowej pacjentów istotnie wzrasta wśród opiekunów przeciążenie opieką – NWO (p < 0,01), maleje satysfakcja z opieki – PWO (p < 0,01) i obniża się jakość doświadczanego wsparcia – JW (p < 0,01). Pogorszenie się stanu umysłowego pacjenta koreluje z płcią żeńską opiekuna i z dłuższym czasem sprawowanej opieki.

Wnioski: Mniejsza sprawność funkcjonalna i umysłowa pacjentów objętych pielęgniarską opieką długoterminową domową ma związek z odczuwaniem przez opiekunów nieformalnych negatywnych skutków opieki, mniejszą satysfakcją ze sprawowanej opieki i obniżeniem jakości doświadczanego wsparcia.


Słowa kluczowe


obciążenie; opiekun; opieka domowa; pacjent; deficyt sprawności

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Borowiak E, Kostka T. Comparative characteristics of home care nursing services used by community-dwelling older people from urban and rural environments. J Adv Nurs 2013;69(6):1259-68. doi: 10.1111/j.1365-2648.2012.06113.x.

Ziembicka DM, Marcinowicz L. Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa – stan polskich badań naukowych. Fam Med Primary Care Rev 2015;17(3):232-6. doi: 10.5114/fmpcr/58646.

Zarządzenie Nr 69/2014/DSOZ Prezesa NFZ z dnia 6.11.2014 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju: świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej. http://www.nfz.gov.pl/zarzadzenia-prezesa/zarzadzenia-prezesa-nfz/zarzadzenie-nr-692014dsoz,6336.html (18.05.2018).

Kędziora Kornatowska K, Muszalik M, Skolmowska E, editors. Pielęgniarstwo w opiece długoterminowej. Warszawa: PZWL; 2015.

Kilańska D. Pielęgniarki liderkami opieki długoterminowej. Probl Pielęg 2010;18(1):72-8.

Marczak M, Tasak A. Oczekiwania pacjentów i ich opiekunów wobec systemu opieki nad przewlekle chorymi realizowanej w warunkach domowych. Polit Zdrow 2008/2009:77-81.

Kosińska M, Kułagowska E, Niebrój L, Stanisławczyk D. Obciążenia opiekunów osób zakwalifikowanych do opieki długoterminowej domowej. Med Środow 2013;16(2):59-68.

Błędowski P, Maciejasz M. Rozwój opieki długoterminowej w Polsce – stan i rekomendacje. Now Lek 2013;82(1):61-9.

Genet N, Boerma W, Kroneman M, Hutchinson A, Saltman RB, editors. Home care across Europe. Current structure and future challenges. Observatory Studies Series 2012;27:2-10. http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0008/181799/e96757.pdf (4.01.2018).

Markiewicz I, Cebulak M. Sprawność funkcjonalna pacjentów objętych domową długoterminową opieką pielęgniarską. Probl Pielęg 2014; 22(1):42-51.

Cebulak M, Markiewicz I, Guty E. Ocena funkcji poznawczych u chorych objętych domową długoterminową opieką pielęgniarską. Probl Pielęg 2014; 22(1):20-6.

Strzelecka E. Szkolenie opiekunów osób starszych wobec nowych wyzwań na rynku pracy. Folia Oecon 2015;312(2):127-50.

Grabowska-Fudala B, Jaracz K, Smelkowska A, Pniewska J, Buczkowska M. Obciążenie osób sprawujących opiekę nad osobami z chorobą Alzheimera. Wyniki wstępne. Now Lek 2013;82(1):25-30.

Ganapathy V, Graham GD, DiBonaventura MD, Gillard PJ, Goren A, Zorowitz RD. Caregiver burden, productivity loss, and indirect costs associated with caring for patients with poststroke spasticity. Clin Interv Aging 2015;6(10):1793-802. doi: 10.2147/ CIA.S91123.

Pinquart M, Sörensen S. Differences between caregivers and noncaregivers in psychological health and physical health: a meta-analysis. Psychol Aging 2003;18(2):250-67.

Principi A, Lamura G, Sirolla C, Mestheneos L, Bień B, Brown J, et al. Work restrictions experienced by midlife family caregivers of older people. Ageing Soc 2014;34(2):209-31. doi: 10.1017/S0144686X12000967.

Kim H, Chang M, Rose K, Kim S. Predictors of caregiver burden in caregivers of individuals with dementia. J Adv Nurs 2012;68(4):846-55. doi: 10.1111/j.1365-2648.2011.05787.x.

Bauer JM, Sousa-Poza A. Impacts of informal caregiving on caregiver employment, health, and family. J Popul Ageing 2015;8(3):113-45. doi: 10.1007/s12062-015-9116-0.

Brazil K, Thabane L, Foster G, Bédard M. Gender differences among Canadian spousal caregivers at the end of life. Health Soc Care Community 2009;17(2):159-66. doi: 10.1111/j.1365-2524.2008.00813.x.

Sequeira C. Difficulties, coping strategies, satisfaction and burden in informal Portuguese caregivers. J Clin Nurs 2013;22(3-4):491-500. doi: 10.1111/ jocn.12108.

Balducci C, Mnich E, McKee KJ, Lamura G, Beckmann A, Krevers B, et al. Negative impact and positive value in caregiving: validation of the COPE index in a six-country sample of carers. Gerontologist 2008;48(3):276-86.

Mahoney FI, Barthel DW. Functional evaluation: The Barthel Index. Md State Med J 1965;14:61-5.

Romanik W, Nazarewicz Ł. Wersja polska skróconego testu sprawności umysłowej (AMTS) problemy metodologiczne. Psychiatr Psychol Klin 2017;17(3):203-7.

Ludność w wieku 60+. Struktura demograficzna i zdrowie. GUS. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-w-wieku-60-struktura-demograficzna-i-zdrowie,24,1.html (4.01.2018).

Karczewska B, Bień B, Ołdak E, Jamiołkowski J. Opiekunowie rodzinni osób starszych z otępieniem lub zaburzeniami poznawczymi w Polsce – czynniki ryzyka obciążenia opieką. Gerontol Pol 2012;20(2):59-67.

Piłat A. Rodzinni opiekunowie osób starszych. Zesz Pracy Soc 2016;21(1):23-33. doi: 10.4467/24496138PS.16.003.6004.

Bień B, Wojszel ZB, Doroszkiewicz H. Poziom niesprawności osób w starszym wieku jako wskazanie do wspierania opiekunów rodzinnych. Gerontol Pol 2008;16(1):25-34.

Zysnarska M, Wojnicz-Michera I, Taborowska M, Kołecki P, Maksymiuk T. Kobieta- opiekun osoby przewlekle chorej – wyznaczniki przeciążenia. Now Lek 2010;79(5):386-91.

Wojszel ZB. Geriatryczne zespoły niesprawności i usługi opiekuńcze w późnej starości. Analiza wielowymiarowa na przykładzie wybranych środowisk województwa podlaskiego. Praca habilitacyjna. Białystok: Wyd. Uniwersytecki Trans Humana; 2009. p. 88.

Grochowska J. Poczucie satysfakcji oraz obciążenia obowiązkami nieformalnych opiekunów osób starszych w zależności od poziomu sprawności podopiecznych. Med Og Nauk Zdr 2014;20(1):46-50.

Cohen CA, Colantonio A, Vernich L. Positive aspects of caregiving: rounding out the caregiver experience. Int J Geriatr Psychiatry 2002;17(2):184-8. http://dx.doi.org/10.1002/gps.561.

Ciałkowska-Kuźmińska M, Kasprzak M. Obciążenie opiekunów jako czynnik delegowania opieki do instytucji psychogeriatrycznych. Psychogeriatria Pol 2012;9(2):69-76.




DOI: https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.492

Copyright (c) 2018 Alina Deluga, Agnieszka Bartoszek, Barbara Ślusarska, Katarzyna Kocka, Grzegorz Nowicki, Katarzyna Piasecka, Hanna Kachaniuk

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/