Zmiana zawartości składników odżywczych, cholesterolu i błonnika w dietach eliminujących produkty pochodzenia zwierzęcego. Część I – makroskładniki

Małgorzata Szczuko, Natalia Komorniak, Joanna Hołowko, Kamila Kinowska, Anna Jasińska, Kamila Kowalska

Abstrakt


ABSTRAKT

Wstęp: Wykluczenie produktów pochodzenia zwierzęcego z codziennego jadłospisu związane jest z wieloma aspektami, m.in. ekonomicznymi, społecznymi, psychologicznymi i zdrowotnymi.

Materiały i metody: Zgodnie z zasadami racjonalnego żywienia ułożono 25 jadłospisów o kaloryczności ±2000 kcal. Każdy z jadłospisów zmodyfikowano, tworząc 5 rodzajów diet eliminujących produkty pochodzenia zwierzęcego: dietę semiwegetariańską, laktoowowegetariańską, wegańską, dietę eliminującą mięso i nabiał oraz dietę wykluczającą tylko produkty mleczne. Otrzymane średnie zawartości składników odżywczych w dietach przeanalizowano przy użyciu programu Statistica 12.0.

Wyniki: W analizowanych dietach podaż wielonienasyconych kwasów tłuszczowych wzrastała wraz z eliminacją mięsa i nabiału, a długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych wraz ze spożyciem ryb, mięsa i jaj. Udział białka roślinnego, węglowodanów i błonnika wzrastał istotnie w diecie wegańskiej, eliminującej nabiał oraz wykluczającej nabiał i mięso. Zaobserwowano także istotne zmiany w średniej zawartości poszczególnych aminokwasów. Zawartość histydyny spadała istotnie wraz z eliminacją mięsa w diecie. Nadto eliminacja mięsa i ryb wiązała się z istotnym obniżeniem zawartości waliny, treoniny, fenyloalaniny, metioniny, lizyny oraz izoleucyny. Dodatkowo w diecie wegańskiej odnotowano obniżenie zawartości aminokwasów endogennych – alaniny i cystyny.

Wnioski: Niezależnie od rodzaju stosowanej diety eliminującej produkty pochodzenia zwierzęcego należy zadbać o jej odpowiednie zbilansowanie, aby zapobiec powstawaniu groźnych dla funkcjonowania organizmu niedoborów. Biorąc pod uwagę spożycie składników odżywczych, szczególnie w diecie wegańskiej, należy uwzględnić suplementację kwasami eikozapentaenowym i dokozaheksaenowym. Natomiast niskie spożycie tryptofanu wraz z ograniczeniem produktów mięsnych oraz pochodzenia zwierzęcego może być przeciwwskazaniem stosowania takich diet u sportowców, a także w stanach zaburzenia wytwarzania serotoniny, melatoniny i rodopsyny, obniżonej odporności, zaburzeniach poziomu neuroprzekaźników prowadzących do stanów lękowych i depresyjnych.

Słowa kluczowe


dieta wegetariańska; weganizm; wielonienasycone kwasy tłuszczowe; błonnik; aminokwasy; tryptofan

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Kołodziej-Skalska A, Matysiak B, Grudziński M. Mięso wieprzowe a zdrowie człowieka. Kosmos 2016;65(4):535-42.

World Cancer Research Fund / American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective. Washington: AICR; 2007.

Migdał W. Spożycie mięsa a choroby cywilizacyjne. Żywn Nauka Technol Jakość 2007;6(55):48-61.

Reguła J. Charakterystyka i ocena wybranych diet alternatywnych. Forum Zaburzeń Metab 2013;4(3):115-21.

Marciniak-Łukasiak K. Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega-3. Żywn Nauka Technol Jakość 2010;6(79):24-35.

Ciborowska H, Rudnicka A. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa: PZWL; 2016.

Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Warszawa: Instytut Żywności i Żywienia; 2017. http://ncez.pl/eduka…/zywnosc-i-zywienie/normy-zywienia-2017 (13.08.2017).

McGrane MM, Essery E, Obbagy J, Lyon J, MacNeil P, Spahn J, et al. Dairy consumption, blood pressure and risk of hypertension: an evidence-based review of recent literature. Curr Cardiovasc Risk Rep 2011;5(4):287-98. doi: 10.1007/s12170-011-0181-5.

Soedamah-Muthu SS, Ding EL, Al-Delaimy WK, Hu FB, Engberink MF, Willett WC, et al. Milk and dairy consumption and incidence of cardiovascular diseases and all-cause mortality: dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. Am J Clin Nutr 2011;93(1):158-71. doi: 10.3945/ajcn.2010.29866.

Dawidziak J, Balcerkiewicz M. Dieta jako uzupełnienie leczenia trądziku pospolitego (Acne vulgaris). Część II. Kwasy tłuszczowe, indeks glikemiczny, przetwory mleczne. Farm Współcz 2016;9:67-72.

Chiang JK, Lin YL, Chen CL, Ouyang CM, Wu YT, Chi YC, et al. Reduced risk for metabolic syndrome and insulin resistance associated with ovo-lacto-vegetarian behavior in female Buddhists: a case-control study. PLoS One 2013;8(8):e71799. doi: 10.1371/journal.pone.0071799.

Rosi A, Mena P, Pellegrini N, Turroni S, Neviani E, Ferrocino I, et al. Environmental impact of omnivorous, ovo-lacto-vegetarian, and vegan diet. Sci Rep 2017;7(1):6105. doi: 10.1038/s41598-017-06466-8.

Brasil Lopes M, Rocha R, Castro Lyra A, Rosa Oliveira V, Gomes Coqueiro F, Silveira Almeida N, et al. Restriction of dairy products; a reality in inflammatory bowel disease patients. Nutr Hosp 2014;29(3):575-81. doi: 10.3305/nh.2014.29.3.7124.

Costea I, Mack DR, Lemaitre RN, Israel D, Marcil V, Ahmad A, et al. Interactions between the dietary polyunsaturated fatty acid ratio and genetic factors determine susceptibility to pediatric Crohn’s disease. Gastroenterology 2014;146(4):929-31. doi: 10.1053/j.gastro.2013.12.034.

Szczuko M, Konecka N, Kikut J, Klimczyk W. Sposób żywienia nastoletnich pacjentów chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniewskiego–Crohna i celiakię a morfologia krwi. Pomeranian J Life Sci 2017;63(4):67-75. doi: 10.21164/pomjlifesci.334.

Kaczmarski M, Korotkiewicz-Kaczmarska E. Alergia i nietolerancja pokarmowa. Mleko i inne pokarmy. Kraków: Wyd. Help-Med; 2013.

Materac E, Marczyński Z, Bodek KH. Rola kwasów tłuszczowych omega-3 i omega-6 w organizmie człowieka. Bromat Chem Toksykol 2013;2(46):225-33.

Zdrojewicz Z, Herman M, Starostecka E. Jajo kurze jako źródło cennych substancji biologicznie czynnych. Postępy Hig Med Dośw 2016;70:751-9.

Binnie MA, Barlow K, Johnson V, Harrison C. Red meats: time for a paradigm shift in dietary advice. Meat Sci 2014;98(3):445-51. doi: 10.1016/j.meatsci.2014.06.024.

Craig WJ. Health effects of vegan diets. Am J Clin Nutr 2009;89(5):1627-33. doi: 10.3945/ajcn.2009.26736N.

Glick-Bauer M, Yeh MC. The health advantage of a vegan diet: exploring the gut microbiota connection. Nutrients 2014;6(11):4822-38. doi: 10.3390/nu6114822.

Gawęcki J, Hryniewiecki L, editors. Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Warszawa: PWN; 2005.

Menal-Puey S, Marques-Lopes I. Development of a food guide for the vegetarians of Spain. J Acad Nutr Diet 2017;117(10):1509-16. doi: 10.1016/j.jand.2016.09.008.

Waldmann A, Koschizke JW, Leitzmann C, Hahn A. Dietary intakes and lifestyle factors of a vegan population in Germany: results from the German Vegan Study. Eur J Clin Nutr 2003;57(8):947-55. doi: 10.1038/sj.ejcn.1601629.

Farmer B. Nutritional adequacy of plant-based diets for weight management: observations from the NHANES. Am J Clin Nutr 2014;100(suppl):365-68. doi: 10.3945/ajcn.113.071308.

Marsh KA, Munn EA, Baines SK. Protein and vegetarian diets. Med J Aust 2013;199(4 Suppl):7-10.

Rizzo G, Baroni L. Soy, soy foods and their role in vegetarian diets. Nutrients 2018;10(1). doi: 10.3390/nu10010043.

Young VR, Fajardo L, Murray E, Rand WM, Scrimshaw NS. Protein requirements of man: comparative nitrogen balance response within the submaintenance – tomaintenance range of intakes of wheat and beef proteins. J Nutr 1975;105(5):534-42. doi: 10.1093/jn/105.5.534.

Krajcovicova-Kudlackova M, Babinska K, Valachovicova M. Health benefits and risks of plant proteins. Bratisl Lek Listy 2005;106(6-7):231-4.

Różańska D, Regulska-Ilow B, Salomon A, Kawicka A, Konikowska K, Zatońska K, et. al. Ocena wartości odżywczej białka na podstawie jego składu aminokwasowego w dietach studentek dietetyki. Bromat Chem Toksykol 2015;3:507-11.

Thorpe DL, Knutsen SF, Beeson WL, Rajaram S, Fraser GE. Effects of meat consumption and vegetarian diet on risk of wrist fracture over 25 years in a cohort of peri- and postmenopausal women. Public Health Nutr 2008;11(6):564-72. doi: 10.1017/S1368980007000808.

Booij L, van der Does AJ, Haffmans PM, Spinhoven P, McNally RJ. Acute tryptophan depletion as a model of depressive relapse: behavioural specificity and ethical considerations. Br J Psychiatry 2005;187:148-54. doi: 10.1192/bjp.187.2.148.

Hibbeln JR, Northstone K, Evans J, Golding J. Vegetarian diets and depressive symptoms among men. J Affect Disord 2018;225:13-7. doi: 10.1016/j.jad.2017.07.051.

Deriemaeker P, Alewaeters K, Hebbelinck M, Lefevre J, Philippaerts R, Clarys P. Nutritional status of Flemish vegetarians compared with non-vegetarians: a matched samples study. Nutrients 2010;2(7):770-80. doi: 10.3390/nu2070770.

Barr SI, Rideout CA. Nutritional considerations for vegetarian athletes. Nutrition 2004;20:696-703. DOI: 10.1016/j.nut.2004.04.015.

Burke DG, Chilibeck PD, Parise G, Candow DG, Mahoney D, Tarnopolsky M. Effect of creatine and weight training on muscle creatine and performance in vegetarians. Med Sci Sports Exerc 2003;35(11):1946-55. doi: 10.1249/01.MSS.0000093614.17517.79.

Pilis W, Stec K, Zych M, Pilis A. Health benefits and risk associated with adopting a vegetarian diet. Rocz Panstw Zakl Hig 2014;65(1):9-14.

Haddad EH, Berk LS, Kettering JD, Hubbard RW, Peters WR. Dietary intake and biochemical, hematologic, and immune status of vegans compared with non-vegetarians. Am J Clin Nutr 1999;70(3):586-93. doi: 10.1093/ajcn/70.3.586s.

Wang YF, Yancy WS Jr, Yu D, Champagne C, Appel LJ, Lin PH. The relationship between dietary protein intake and blood pressure: results from the PREMIER study. J Hum Hypertens 2008;22(11):745-54. doi: 10.1038/jhh.2008.64.

Wolfram T, Ismail-Beigi F. Efficacy of high-fiber diets in the management of type 2 diabetes mellitus. Endocr Pract 2011;17(1):132-42. doi: 10.4158/EP10204.RA.

Tielemans SM, Kromhout D, Altorf-van der Kuil W, Geleijnse JM. Associations of plant and animal protein intake with 5-year changes in blood pressure: the Zutphen Elderly Study. Nutr Metab Cardiovasc Dis 2014;24(11):1228-33. doi: 10.1016/j.numecd.2014.05.013.

Ho CP, Yu JH, Lee TJF. Ovo-vegetarian diet is associated with lower systemic blood pressure in Taiwanese women. Public Health 2017;153:70-7. doi: 10.1016/j.puhe.2017.07.032.

Larsson CL, Johansson GK. Dietary intake and nutritional status of young vegans and omnivores in Sweden. Am J Clin Nutr 2002;76(1):100-6. doi: 10.1093/ajcn/76.1.100.

Heaney R. Dietary protein and phosphorus do not affect calcium absorption. Am J Clin Nutr 2000;72(3):758-61. doi: 10.1093/ajcn/72.3.758.

Stachowska E, Ryterska K, Maciejewska D, Banaszczak M, Milkiewicz P, Milkiewicz M, et al. Nutritional strategies for the individualized treatment of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) based on the nutrient-induced insulin output ratio (NIOR). Int J Mol Sci 2016;17(7):1192. doi: 10.3390/ijms17071192.

Clarys P, Deliens T, Huybrechts I, Deriemaeker P, Vanaelst B, De Keyzer W, et al. Comparison on nutritional quality of vegan, vegetarian, semi-vegetarian, pesco-vegetarian and omnivorous diet. Nutrients 2014;6(3):1318-32. doi: 10.3390/nu6031318.

Rizzo NS, Jaceldo-Siegl K, Sabate J, Fraser GE. Nutrient profiles of vegetarian and nonvegetarian dietary patterns. J Acad Nutr Diet 2013;113(12):1610-9. doi: 10.1016/j.jand.2013.06.349.

Siri-Tarino PW, Sun Q, Hu FB, Krauss RM. Saturated fatty acids and risk of coronary heart disease: modulation by replacement nutrients. Curr Atheroscler Rep 2010;12(6):384-90. doi: 10.1007/s11883-010-0131-6.

Drehmer M, Pereira MA, Schmidt MI, Alvim S, Lotufo PA, Luft VC, et al. Total and full-fat, but not low-fat, dairy product intakes are inversely associated with metabolic syndrome in adults. J Nutr 2016;146(1):81-9. doi: 10.3945/jn.115.220699.

De Oliveira Otto MC, Nettleton JA, Lemaitre RN, Steffen LM, Kromhout D, Rich SS, et al. Biomarkers of dairy fatty acids and risk of cardiovascular disease in the MULTI-ethnic Study of Atherosclerosis. J Am Heart Assoc 2013;2(4):e000092. doi: 10.1161/JAHA.113.000092.

Astrup A. A changing view on saturated fatty acids and diary: from enemy to friend. Am J Clin Nutr 2014;100(6):1407-8. doi: 10.3945/ajcn.114.099986.

Fernandez ML. Effects of eggs on plasma lipoproteins in healthy population. Food Funct 2010;1(2):156-60. doi: 10.1039/c0fo00088d.

Parol D, Mamcarz A. Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Folia Cardiologica 2015;10(2):92-9. doi: 10.5603/FC.2015.0019.

Radzevičienė L, Ostrauskas R. Egg consumption and the risk of type 2 diabetes mellitus: a case-control study. Public Health Nutr 2012;15(8):1437-41. doi: 10.1017/S1368980012000614.

Shi Z, Yuan B, Zhang C, Zhou M, Holmboe-Ottesen G. Egg consumption and the risk of diabetes in adults, Jiangsu, China. Nutrition 2011;27(2):194-8. doi: 10.1016/j.nut.2010.01.012.

Djoussé L, Kamineni A, Nelson TL, Carnethon M, Mozaffarian D, Siscovick D, et al. Egg consumption and risk of type 2 diabetes in older adults. Am J Clin Nutr 2010;92(2):422-7. doi: 10.3945/ajcn.2010.29406.

Adamopoulos PN, Papamichael CM, Zampelas A, Moulopoulos SD. Cholesterol and unsaturated fat diets influence lipid and glucose concentrations in rats. Comp Biochem Physiol B Biochem Mol Biol 1996;113(3):659-63.

Key TJ, Appleby PN, Crowe FL, Bradbury KE, Schmidt JA, Travis RC. Cancer in British vegetarians: updated analyses of 4998 incident cancers on a cohort of 32.491 meat eaters, 8612 fish eaters, 18.298 vegans, and 2246 vegans. Am J Clin Nutr 2014;100 Suppl 1:378S-85S. doi: 10.3945/ajcn.113.071266.

Zalega J, Szostak-Węgierek D. Żywienie w profilaktyce nowotworów. Część II. Składniki mineralne, witaminy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, probiotyki, prebiotyki. Probl Hig Epidemiol 2013;94(1):50-8.

Vannice G, Rasmussen H. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Dietary fatty acids for healthy adults. J Acad Nutr Diet 2014;114(1):136-53. doi: 10.1016/j.jand.2013.11.001.

Lauritzen L, Brambilla P, Mazzocchi A, Harsløf LB, Ciappolino V, Agostoni C. DHA effects in brain development and function. Nutrients 2016;8(1):e6. doi: 10.3390/nu8010006.

Myszkowska-Ryciak J, Hornberger R, Harton A, Gajewska D. Ocena spożycia wybranych składników pokarmowych u osób stosujących dietę wegańską. Probl Hig Epidemiol 2015;96(4):769-72.

Kargulewicz A, Stankowiak-Kulpa H, Grzymisławski M. Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby – etiopatogeneza, epidemiologia, leczenie. Nowiny Lek 2010;79(5):410-18.

Slavin JL. Position of the American Dietetic Association: health implications of dietary fiber. J Am Diet Assoc 2008;108(10):1716-31.

Anderson JW, Baird P, Davis RH, Ferreri S, Knudtson M, Koraym A, et al. Health benefits of dietary fiber. Nutr Rev 2009;67(4):188-205. doi: 10.1111/j.1753-4887.2009.00189.x.

Laskowska-Klita T, Chełchowska M, Ambroszkiewicz J, Gajewska J, Klemarczyk W. The effect of vegetarian diet on selected essential nutrients in children. Med Wieku Rozwoj 2011;15(3):318-25.

Amit M. Vegetarian diets in children and adolescents. Paediatr Child Health 2010;15(5):303-8.

Dunham L, Kollar LM. Vegetarian eating for children and adolescents. J Pediatr Health Care 2006;20(1):27-34. doi: 10.1016/j.pedhc.2005.08.012.




DOI: https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.451

Copyright (c) 2018 Małgorzata Szczuko, Natalia Komorniak, Joanna Hołowko, Kamila Kinowska, Anna Jasińska, Kamila Kowalska

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/