Sposoby radzenia sobie ze stresem i umiejscowienie poczucia kontroli u ofiar cyberprzemocy

Marcin Szulc

Abstrakt


ABSTRAKT

Wstęp: Wiele problemów zdrowotnych wiąże się z doświadczaniem przewlekłego stresu. Jednym z czynników zagrażających optymalnemu funkcjonowaniu człowieka i jego zdrowiu jest cyberprzemoc, która pojawiła się wraz z powstaniem nowych mediów. Wzrost tzw. zachowań przemocowych w internecie jest konsekwencją intensyfikacji cyfrowego życia towarzyskiego. Badania i obserwacje wskazują, że przemoc rówieśnicza (bullying) dezorganizuje życie i jest bardzo poważnym czynnikiem ryzyka wystąpienia myśli i prób samobójczych. Z punktu widzenia zdrowia i pozytywnego rozwoju istotny jest sposób, w jaki człowiek radzi sobie ze stresem oraz umiejscawia poczucie kontroli nad zdarzeniami. Według Kofty ważnym elementem w radzeniu sobie z trudną sytuacją jest poczucie bezpieczeństwa.

Celem badania było ustalenie, w jaki sposób radzą sobie ze stresem i jaki poziom poczucia umiejscowienia kontroli przejawiają ofiary cyberprzemocy.

Materiały i metody: Korzystając z Kwestionariusza Radzenia Sobie ze Stresem (CISS) oraz Kwestionariusza Badania Poczucia Kontroli (KBPK), zbadano grupę 30 osób zidentyfikowanych przez pedagogów szkolnych z 3 gimnazjów w obrębie województwa pomorskiego jako ofiary cyberprzemocy oraz 30 osób z grupy kontrolnej, również uczniów gimnazjów.

Wyniki: Ofiary cyberprzemocy różnią się istotnie w zakresie stylów radzenia sobie ze stresem i umiejscowienia poczucia kontroli od osób z grupy kontrolnej.

Wnioski: Osoby z grupy kryterialnej najczęściej wybierają styl radzenia sobie ze stresem skoncentrowany na emocjach i cechują się zewnętrznym nasileniem poczucia kontroli, co utrudnia poszukiwanie skutecznej pomocy oraz utwierdza je w poczuciu braku wpływu na wydarzenia.

Słowa kluczowe


radzenie sobie ze stresem; poczucie umiejsco­wienia kontroli; cyberprzemoc; cyberofiary

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Olweus D. Sweden. In: Smith PK, Morita Y, Junger-Tas J, Olweus D, Catalano R, Slee P, editors. The nature of school bullying: A cross-national perspective. Sussex: Routledge; 1999. p. 7-27.

Pyżalski J. Bullying (mobbing) jako specyficzny typ agresji rówieśniczej. In: Rokicka B, editor. Poradnik pedagoga szkolnego. Gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna. Warszawa: Dr Josef Raabe. Spółka Wydawnicza; 2009.

Rigby K. New perspectives on bullying. London: Jessica Kingsley Publishers; 2002.

Slonje R, Smith PK, Frisén A. The nature of cyberbullying, and strategies for prevention. Comput Hum Behav 2013;29(1):26-32. doi: 10.1016/j.chb.2012.05.024.

Bendixen M, Endresen IM, Olweus D. Variety and frequency scales of antisocial involvement: Which one is better? Leg Criminol Psychol 2003;8(1):135-50. doi: 10.1348/135532503322362924.

Smith PK, Mahdavi J, Carvalho M, Fisher S, Russell S, Tippett N. Cyberbullying: Its nature and impact in secondary school pupils. J Child Psychol Psychiatry 2008;49:376-85.

Breivik K, Olweus D. Children of Divorce in a Scandinavian Welfare State: Are They Less Affected Than US Children? Scand J Psychol 2006;47(1):61-74.

Beran T, Li Q. The relationship between cyberbullying and school bullying. J Student Wellbeing 2007;1(2):15-33.

Vandebosch H, Van Cleemput K. Defining cyberbullying: A qualitative research into the perceptions of youngsters. Cyberpsychol Behav 2008;11:499-503.

Şahin M, Aydin B, Sari SV. Cyberbullying, cybervictimization and psychological symptoms: A study in adolescents. Cukurova University Faculty Education J 2012;41(1):53-9.

Chisholm JF. Review of the status of cyberbullying and cyberbullying prevention. J Information Systems Education 2014;25(1):77-87.

Mishna F, Cook C, Saini M, Wu MJ, MacFadden R. Interventions for children, youth and parents to prevent and reduce cyberabuse. Oslo: Campbell Systematic Reviews; 2009.

Spears B, Slee P, Owens L, Johnson B. Behind the scenes and screens. Insight into the human dimension of covert and cyberbullying. Z Psychol/J Psychol 2009;217:189-96.

Ortega R, Elipe P, Mora-Merchan JA, Calmaestra J, Vega E. The emotional impact on victims of traditional bullying and cyberbullying: A study of Spanish adolescents. Z Psychol/J Psychol 2009;217:197-204.

Straude-Müller F, Hansen B, Voss M. How stressful is online victimization? Effects of victim’s personality and properties of the incident. Eur J Dev Psychol 2012;9(2):260-74. doi: 10.1080/17405629.2011.643170.

Dehue F. Cyberbullying research: new perspectives and alternative methodologies. Introduction to the special issue. J Commun Appl Soc Psychol 2013;23(1):1-6. doi: 10.1002/casp.2139.

Dehue F, Bolman C, Vollink T. Cyberbullying: youngsters’ experiences and parental perception. Cyberpsychol Behav 2008;11(2):217-23.

Kowalski RM, Limber SP. Electronic bullying among middle school students. J Adolesc Health 2007;41(6):S22-30.

Wright VH, Burnham JJ, Inman CT, Ogorchock HN. Cyberbullying: using virtual scenarios to educate and raise awareness. J Computing Teacher Education 2009;26(1):35-42.

Wojtasik Ł. Cyberprzemoc – charakterystyka zjawiska. In: Wojtasik Ł, editor. Jak reagować na cyberprzemoc. Poradnik dla szkół. 2nd ed. Warszawa: Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę; 2008. p. 6-10.

Ybarra M, Mitchell K. Online aggressor/targets, aggressors, and targets: A comparison of associated outh characteristics. J Child Psychol Psychiatry 2004;45(7):1308-16.

Slonje R, Smith PK. Cyberbullying: Anotherma in type of bullying? Scand J Psychol 2008;49(2):147-54.

Solberg ME, Olweus D, Endresen I. Bullies and victimsat school: are they the same pupils? Br J Educ Psychol 2007;77(1):441-64.

Ringrose J, Gill R, Livingstone S, Harvey L. Qualitative study of children, young people and ‘sexting’. NSPCC (National Society for the Prevention of Cruelty to Children); 2012. http://www.nspcc.org.uk/Inform/resourcesforprofessionals/sexualabuse/sexting-research-report_wdf89269.pdf (11.02.2013).

Cassidy W, Jackson M, Brown KN. Sticks and stones can break my bones, but how can pixels hurt me? Students’ experiences with cyber-bullying. Sch Psychol Int 2009;30(4):383-402.

Willard NE. Cyberbullying and cyberthreats. Responding to the challenge of online social aggression, threats, and distress. Champaign, IL: Research Press; 2007.

Mitchell KJ, Ybarra M, Finkelhor D. The relative importance of online victimization in understanding depression, delinquency, and substance use. Child Maltreat 2007;12:314-24.

Juvonen J, Gross FE. Extending the school grounds? Bullying experiences in cyberspace. J Sch Health 2008;78:496-505.

Gradinger P, Strohmeier D, Spiel C. Traditional bullying and cyberbullying: identification of risk groups for adjustment problems. Z Psychol/J Psychol 2009;217(4):205-13. doi: 10.1027/0044-3409.217.4.205.

Perren S, Dooley J, Shaw T, Cross D. Bullying in school and cyberspace: associations with depressive symptoms in Swiss and Australian adolescents. Child Adolesc Psychiatry Ment Health 2010;4:28-38. doi: 10.1186/1753-2000-4-28.

Sourander A, Brunstein KAB, Ikomen M, Lindroos J, Luntamo T, Koskelainen M, et al. Psychosocial risk factors associated with cyberbullying among adolescents. Arch Gen Psychiatry 2010;67:720-8.

Schenk AM, Fremouw WJ. Prevalence, psychological impact, and coping of cyberbully victims among college students. J School Violence 2012;11:21-37. doi: 10.1080/15388220.2011.630310.

Hinduja S, Patchin JW. Bullying, cyberbullying, and suicide. Arch Suicide Res 2010;14(3):206-21.

Sygit-Kowalkowska E. Radzenie sobie ze stresem jako zachowanie zdrowotne człowieka – perspektywa psychologiczna. Hygeia Public Health 2014;49(2):202-8.

Huber L. Style adaptacyjne do sytuacji stresowych w różnych grupach wiekowych a choroby cywilizacyjne XXI wieku. Probl Hig Epidemiol 2010;91(2):268-75.

Strelau J, Jaworowska A, Wrześniewski K, Szczepaniak P. Kwestionariusz Radzenia Sobie w Sytuacjach Stresowych. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego; 2005.

Endler NS, Parker JDA. Multidimensional assessment of coping: A critical evaluation. J Pers Social Psychol 1990;58(5):844-54.

Endler NS, Parker JDA. Assessment of multidimensional coping: Task, emotion, and avoidance strategies. Psychol Assess 1994;6(1):50-60.

Chaim W. Umiejscowienie poczucia kontroli a nasilenie potrzeb, lęku i mechanizmów obronnych. Studia Philosophiae Christianae 1996;32(2):275-83.

Gliszczyńska X. Poczucie sprawstwa. In: Gliszczyńska X, editor. Człowiek jako podmiot życia społecznego. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Ossolineum; 1983. p. 133-66.

Szmajke A. Dążenie do uzyskania poczucia kontroli nad zdarzeniami jako modyfikator sądów atrybucyjnych i spostrzegania osób. Prz Psychol 1989;32(1):155-83.

Cotlar Graffeo L, Lynette S. Relationship between locus of control and health-related variables. Education 2006;126(3):593-6.

April KA, Dharani B, Peters K. Impact of locus of control expectancy on level of well-being. Rev Eur Studies 2012;4(2):124-37. doi: 10.5539/res.v4n2p124.

Doliński D. Orientacja defensywna. Warszawa: PAN; 1993.

Currie RF, Perlman D, Walker L. Marijuana use among Calgary youths as a function of sampling and locus of control. Br J Addict 1977;72:159-65.

Clarke JH, MacPherson BV, Holmes DR. Cigarette smoking and external locus of control among young adolescents. J Health Soc Behav 1982;23:253-9.

Strzelecki W, Cybulski M, Strzelecka M. Rola poczucia umiejscowienia kontroli w kształtowaniu wybranych zachowań zdrowotnych adolescentów. Now Lek 2009;78(1):18-22.

Krasowicz G, Kurzyp-Wojnarska A. Kwestionariusz do badania poczucia kontroli /KBPK/. Warszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne. Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Laboratorium Technik Diagnostycznych im. Bohdana Zawadzkiego; 1990.

Szczepaniak P, Strelau J, Wrześniewski K. Diagnoza stylów radzenia sobie ze stresem za pomocą polskiej wersji kwestionariusza CISS Endlera i Parkera. Prz Psychol 1996;39:187-210.

Wrześniewski K. Style a strategie radzenia sobie ze stresem. Problemy pomiaru. In: Heszen-Niejodek L, Ratajczak Z, editors. Człowiek w sytuacji stresu. Problemy teoretyczne i metodologiczne. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego; 1996. p. 44-6.

Campfield DC. Cyber Bullying and victimization: psychosocial characteristics of bullies, victims, and bully/victims. University of Montana; 2008. http://scholarworks.umt.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1307&context=etd (12.08.2017).

Podlewska J. Odpowiedzialność prawna za cyberprzemoc w stosunku do nieletnich. Dziecko Krzywdzone: Cyberprzemoc 2009;8(1)26:1-10.

Jachnis A. Cechy temperamentalne a style radzenia sobie ze stresem. Studia Psychologica 2000;1(1):53-68.

Völlink T, Bolman CAW, Dehue F, Jacobs NCL. Coping with cyberbullying: differences between victims, bully-victims and children not involved in bullying. J Commun Appl Soc Psychol 2013;23:7-24.

Olweus D. Annotation: Bullying at school: Basic facts and effects of a school based intervention program. J Child Psychol Psychiatry 1994;35(7):1171-90.

Salmivalli C. Participant role approach to school bullying: Implications for intervention. J Adolesc 1999;22(4):453-9.

Fonagy P, Twemlow SW, Sacco FC, Gies ML, Hess D. Improving the social and intellectual climate in elementary schools by addressing bully-victim-bystander power struggles. In: Cohen J, editor. Caring classrooms/intelligent schools: the social emotional education of young children 2001. New York: Teachers’ College Press; 2001. p. 162-82.

Kraft EM, Wang J. An exploratory study of the cyberbullying and cyberstalking experiences and factors related to victimization of students at a public liberal arts college. Int J Technoethics 2010;1(4):74-91. doi: 10.4018/jte.2010100106.

Macháckova H, Cerna A, Sevcikova A, Dedkova L, Daneback K. Effectiveness of copingstrategies for victims of cyberbullying. Cyberpsychology. J Psychosocial Res Cyberspace 2013;7:3. doi: 10.5817/CP2013-3-5.

Salmivalli C. Bullying and the peer group: a review. Aggression Violent Behavior 2010;15:112-20.

Garandeau CF, Cillessen AHN. From indirect aggression to invisible aggression: A conceptual view on bullying and peer group manipulation. Aggression Violent Behavior 2006;11:612-25.

Craig WM, Pepler DJ. Observations of bullying and victimization in the school yard. Can J School Psychol 1997;13:41-50. doi: 10.1177/082957359801300205.

Craig WM, Pepler DJ, Atlas R. Observations of bullying in the playground and in the classroom. School Psychol Int 2000;21:22-36.

O’Connell P, Pepler D, Craig W. Peer involvement in bullying: Insights and challenges for intervention. J Adolesc 1999;22:437-52.

Lazarus RS, Folkman S. Transactional theory and research on emotions and coping. Eur J Personality 1987;1(3):141-69. doi: 10.1002/per.2410010304.

Heszen-Niejodek I. Teoria stresu psychologicznego i radzenia sobie. In: Strelau J, editor. Psychologia 2000. Podręcznik akademicki. T. 2. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne; 2000. p. 463-78.

Twemlow SW, Fonagy P, Sacco F, Gies M, Hess D. Improving the social and intellectual climate in elementary schools by addressing bully-victim-bystander power struggles. In: Cohen J, editor. Caring classrooms/intelligent schools: the social emotional education of young children. New York: Teachers College Press, Columbia University; 2001.

Davis S, Nixon C. Preliminary results from the Youth Voice research project: Victimization and strategies 2010. http://www.youthvoiceproject.com (15.08.2017).




DOI: https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.449

Copyright (c) 2018 Marcin Szulc

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/