Profil psychologiczny a efektywność rehabilitacji połykania i mowy chorych po wycięciu nowotworu jamy ustnej

Aleksandra Zarek, Ludmiła Halczy-Kowalik, Anna Rzewuska, Violetta Posio, Małgorzata Stecewicz

Abstrakt


Wstęp: Cechy osobowości chorych operowanych z powodu nowotworu jamy ustnej kształtują poziom lęku i depresji związanych z deformacją ciała oraz jakość życia w chorobie, a także są związane z czasem przeżycia chorych. Konieczne jest ich uwzględnianie przy planowaniu leczenia oraz rehabilitacji osób chorych. Celem pracy było poznanie związku między właściwościami osobowościowymi a przebiegiem rehabilitacji czynnościowej u chorych leczonych z powodu nowotworu jamy ustnej.

Materiały i metody: W badaniu wzięło udział 100 chorych, 42 kobiety i 58 mężczyzn (55,78 ±11,68 lat) operowanych z powodu raka płaskonabłonkowego jamy ustnej. Chorzy uczestniczyli w rehabilitacji funkcji jamy ustnej. Oceniano przebieg gojenia, zniekształcenie pooperacyjne twarzy, sprawność oddychania, połykania i mowy w odniesieniu do „obrazu siebie”, „obrazu ciała” i „poziomu akceptacji choroby” wg Adjective Check List ACL-37, Body Cathexis Scale i Illness Acceptance Scale po upływie 2, 4 i 12 tyg. od zabiegu operacyjnego.

Wyniki: Większą sprawność połykania po upływie 4 tyg. od operacji uzyskiwały osoby cechujące się silniejszą potrzebą porządku i wytrwałości, większą sprawność mowy – osoby, które bardziej akceptowały chorobę. Pacjenci, u których poziom zniekształcenia pooperacyjnego był większy, ujawnili mniejsze natężenie wybranych potrzeb: osiągnięć, dominacji, wytrwałości i ujawniania siebie, jak również mniejszą spontaniczność w kontaktach interpersonalnych. Osoby te miały mniejsze zaufanie do siebie i większą potrzebę uzyskania porady w celu dokonania zmian w życiu.

Wnioski: Na różnych etapach rehabilitacji znaczenie mają odmienne właściwości osobowości pacjentów. Szczególnego wsparcia wymagają chorzy doświadczający większego zniekształcenia pooperacyjnego. Ocena psychologiczna ułatwia wyłonienie z grupy rehabilitowanych chorych osób wymagających silniejszego wsparcia w zakresie budowania motywacji do rehabilitacji czynnościowej oraz rozwijania umiejętności społecznych ułatwiających adaptację do choroby.


Słowa kluczowe


rak jamy ustnej; zaburzenia połykania; zaburzenia mowy; zniekształcenie twarzy; rehabilitacja, cechy osobowości

Pełny tekst:

PDF PDF (English)

Bibliografia


Humphris GM, Ozakinci G. Psychological responses and support needs of patients following head and neck cancer. Int J Surg 2006;4(1):37-44.

Woolgar JA, Rogers S, West CR, Errington RD, Brown JS, Vaughan ED. Survival and patterns of reccurrence in 200 oral cancer patients treated by radical surgery and neck dissection. Oral Oncol 1999;35(3):257-65.

Deng H, Sambrook PJ, Logan RM. The treatment of oral cancer: an overview for dental professionals. Aust Dental J 2011;56(3):244–52.

Day TA, Davis BK, Gillespie MB, Joe JK, Kibbey M, Martin-Harris B, et al. Oral cancer treatment. Curr Treat Options Oncol 2003;4(1):27-41.

Shah JP, Gil Z. Current concepts in management of oral cancer – surgery. Oral Oncol 2009;45(4):394-401.

Hassanein KA, Musgrove BT, Bradbury E. Functional status of patients with oral cancer and its relation to style of coping, social support and psychological status. Br J Oral Maxillofac Surg 2001;39(5):340-5.

Chaturvedi SK, Shenoy A, Prasad KM, Senthilnathan SM, Premlatha BS. Concerns, coping and quality of life in head and neck cancer patients. Support Care Cancer 1996;4(3):186-90.

Cunningham SJ. The psychology of facial appearance. Dent Update 1999;26(10):438-43.

Dropkin MJ. Anxiety, coping strategies, and coping behaviors in patients undergoing head and neck cancer surgery. Cancer Nurs 2001;24(2):143-8.

White C. Body images in oncology. In: Cash T, Pruzinsky T, editors. Body Image. A handbook of theory, research, and clinical practice. New York: The Guilford Press; 2002. p. 379-86.

Grossarth-Maticek R, Eysenck H. Personality, smoking, and alcohol as synergistic risk factors for cancer of the mouth and pharynx. Psychol Rep 1990;67:1024-26.

Hagedoorn M, Molleman E. Facial disfigurement in patients with head and neck cancer: the role of social self-efficacy. Health Psychol 2006;25(5): 643-7.

Osthus AA, Aarstad AKH, Olofsson J, Aarstad H. Head and neck specific Health Related Quality of Life scores predicts subsequent survival in successfully treated head and neck cancer patients: a prospective cohort study. Oral Oncol 2011;47:974-9.

Allison P, Guichard C, Fung K, Gilain L. Dispositional optimism predicts survival status 1 year after diagnosis in head and neck cancer patients. J Clin Oncol 2003:21(3):543-48.

Dodds WJ, Stewart ET, Logemann JA. Physiology and radiology of the normal oral and pharyngeal phases of swallowing. AJR Am J Roentgenol 1990;154(5):953-63.

Dodds WJ, Logemann JA, Stewart ET. Radiologic assessment of abnormal oral and pharyngeal phases of swallowing. AJR Am J Roentgenol 1990;154: 965-74.

Juros A, Oleś P. Struktura czynnikowa i skupieniowa Testu Przymiotnikowego ACL G.H. Gougha i A.B. Heilbruna. In: Brzeziński J, Hormowska E, editors. Z psychometrycznych problemów diagnostyki psychologicznej. Poznań: Wyd. Nauk. UAM; 1992.

Secord PF, Jourard SM. The appraisal of body cathexis: body cathexis and the self. J Consult Psychol 1953;17(5):343-7.

Franzoi SL. The body-as-object versus the body-as process: gender differences and gender considerations. Sex Roles 1995;33(5/6):417-37.

Zarek A. Obraz ciała w ujęciu procesu lub obiektu a satysfakcja z własnego ciała. Ann Acad Med Stetin 2009;55(1):100-6.

Juczyński Z. Narzędzia pomiaru w Promocji i psychologii zdrowia. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego; 2001.

Fingeret MC, Vidrine DJ, Reece GP, Gillenwater AG, Gritz ER. A multidimensional analysis of body image concerns among newly diagnosed patients with oral cavity cancer. Head Neck 2010;32(3):301-9.

Hassanein KA, Musgrove BT, Bradbury E. Psychological outcome of patients following treatment of oral cancer and its relation with functional status and coping mechanisms. J Craniomaxillofac Surg 2005;33(6):404-9.

Dropkin MJ. Body image and quality of life after head and neck cancer surgery. Cancer Pract 1999;7(6):309-13.

Handschel J, Gellrich NC, Bremerich A, Krüskemper G. Return to work and quality of life after therapy and rehabilitation in oral cancer. In Vivo 2013;27(3):401-7.

Pettygrove WB. A psychosocial perspective on the glossectomy experience. J Speech Hear Disord 1985;50(1):107-9.

Röing M, Hirsch JM, Holmström I, Schuster M. Making new meanings of being in the world after treatment for oral cancer. Qual Health Res 2009;19(8):1076-86.




DOI: https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.262

Copyright (c) 2016 Aleksandra Zarek, Ludmiła Halczy-Kowalik, Anna Rzewuska, Violetta Posio, Małgorzata Stecewicz

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/