Nasilenie osobowościowych przejawów schizotypii wśród osób zdrowych a wartościowanie siebie i świata w kontekście zdrowia psychicznego. Próba walidacji skróconej skali schizotypii Oxford–Liverpool Inventory of Feelings and Experiences w warunkach polskich

Anna Starkowska, Katarzyna Adamowicz, Tytus Kaleta, Monika Mak

Abstrakt


Wstęp: Przedmiotem badania były przejawy schizotypii – rozumiane jako cechy osobowości ludzi zdrowych – oraz ich związek z samooceną i pozytywnym nastawieniem do życia. Celem praktycznym była próba walidacji skróconej skali schizotypii Oxford–Liverpool Inventory of Feelings and Experiences (O-LIFE).

Materiały i metody: W badaniu kwestionariuszowym na grupie 70 kobiet i mężczyzn wykorzystano przetłumaczoną z języka angielskiego skróconą wersję O-LIFE. W uprzednim badaniu pilotażowym (n = 202) na zdrowych osobach w wieku 19–88 lat analiza rzetelności wykazała bardzo satysfakcjonującą dokładność pomiaru ogólnej skali schizotypii (α = 0,82) oraz wahającą się od niskiej po wysoką rzetelność wyników czynnikowych. Badania nad adaptacją skali O-LIFE do warunków populacji polskiej obecnie kontynuowane są w Katedrze Psychiatrii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.

Wyniki: Wykazano ujemne związki pomiędzy samooceną i orientacją pozytywną a wszystkimi miarami cech schizotypowych, zwłaszcza w odniesieniu do wyniku ogólnego (r = −0,518) oraz do wymiaru dezorganizacji poznawczej (r = −0,531). Niższe poczucie własnej wartości i negatywne nastawienie do otoczenia współwystępowały z większym nasileniem osobowościowych przejawów schizotypii, które w sytuacji psychicznego przeciążenia mogą predysponować do rozwinięcia schizotypowych zaburzeń osobowości czy schizofrenii.

Wnioski: Mieszczące się w granicach zdrowia psychicznego przejawy cech schizotypowych powiązane są z obniżoną samooceną, większym pesymizmem i niższą oceną zadowolenia z życia. Obniżając poczucie dobrostanu psychofizycznego, stanowią czynnik ryzyka różnych problemów psychicznych, zwłaszcza z kręgu psychoz. Dodatkowo wskazano na użyteczność polskojęzycznej wersji skróconej skali O-LIFE, zwłaszcza w badaniach ilościowych, i nakreślono dalsze możliwości badań.


Słowa kluczowe


pomiar osobowości; schizotypia; zaburzenia osobowości; schizofrenia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Strelau J. Różnice indywidualne. Warszawa: Scholar; 2015.

Millon T, Davis R. Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia PTP; 2005.

Cierpiałkowska L, Soroko E. Zaburzenia osobowości. Problem diagnozy klinicznej. Poznań: Wyd. Nauk. UAM; 2014. p. 86-8.

DSM V. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 5th ed. Washington: American Psychiatric Publishing; 2013.

Claridge G, Beech T. Fully and quasi-dimensional constructions of schizotypy. In: Raine A, Lencz T, Mednick SA, editors. Schizotypal personality. Cambridge: Cambridge University Press; 1995. p. 192-216.

Nelson B, Rawlings D. Relating schizotypy and personality to the phenomenology of creativity. Schizophr Bull 2010;36(2):388-99. doi: 10.1093/schbul/sbn098.

Ando V, Claridge G, Clark K. Psychotic traits in comedians. Br J Psychiatry 2014;204:341-5. doi: 10.1192/bjp.bp.113.134569.

Kerns JG. Schizotypy facets, cognitive control, and emotion. J Abnorm Psychol 2006;115(3):418-27. doi: 10.1037/0021-843X.115.3.418.

Claridge G, McCreery C, Mason O, Bentall R, Boyle G, Slade P. The factor structure of “schizotypal” traits: a large replication study. Br J Clin Psychol 1996;35:103-15.

Chemerinski E, Triebwasser J, Roussos P, Siever LJ. Schizotypal personality disorder. J Pers Disord 2013;27(5):652-79. doi: 10.1521/pedi_2012_26_053.

Raine A, Lencz T. Conceptual and theorethical issues in schizotypal personality research. In: Raine A, Lencz T, Mednick SA, editors. Schizotypal personality. Cambridge: Cambridge University Press: 1995. p. 3-18.

Mason O, Linney Y, Claridge G. Schort scales for measuring schizotypy. Schizophr Res 2005;78(2-3):293-6. doi: 10.1016/j.schres.2005.06.020.

Leary MR, Baumeister RF. The nature and function of self-esteem: Socio­meter theory. Adv Exp Soc Psychol 2000;32:1-62. doi: 10.1016/S0065-2601(00)80003-9.

Rosenberg M. Society and the adolescent self-image. Princeton: Princeton University Press; 1965.

Garfield DA, Rogoff ML, Steinberg S. Affect recognition and self-esteem in schizophrenia. Psychopathology 1987;20(5-6):225-33.

Brekke J, Levin S, Wolkon G, Sobel G, Slade E. Psychosocial functioning and subjective experience in schizophrenia. Schizophr Bull 1993;19(3):559-608.

Dzwonkowska I, Lachowicz-Tabaczek K, Łaguna M. SES – Skala Samooceny Rosenberga: podręcznik testowy. Warszawa: Pracownia Testów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego; 2008.

Łaguna M, Oleś P, Filipiuk D. Orientacja pozytywna i jej pomiar: Polska adaptacja Skali Orientacji Pozytywnej. Stud Psychol 2011;49(4): 47-54.

Phillips R, Spears MR, Montgomery AA, Millings A, Sayal K, Stallard P. Could a brief assessment of negative emotions and self-esteem identify adolescents at current and future risk of self-harm in the community? A prospective cohort analysis. BMC Public Health 2013;13:604. doi: 10.1186/1471-2458-13-604.

van Damme L, Colins OF, Vanderplasschen W. Gender differences in psychiatric disorders and clusters of self-esteem among detained adolescents. Psychiatry Res 2014;220(3):991-7. doi: 10.1016/j.psychres.2014.10.012.

Świtaj P, Grygiel P, Anczewska M, Wciórka J. Experiences of discrimination and the feelings of loneliness in people with psychotic disorders: the mediating effects of self-esteem and support seeking. Compr Psychiatry 2015;59:73-9. doi: 10.1016/j.comppsych.2015.02.016.

Oliveira SE, Esteves F, Carvalho H. Clinical profiles of stigma experiences, self-esteem and social relationships among people with schizophrenia, depressive, and bipolar disorders. Psychiatry Res 2015;229(1-2):167-73. doi: 10.1016/j.psychres.2015.07.047.

Tomaka J, Morales-Monks S, Shamaley AG. Stress and coping mediate relationships between contingent and global self-esteem and alcohol-related problems among college drinkers. Stress Health 2013;29(3):205-13. doi: 10.1002/smi.2448.

Cousins LA, Cohen LL, Venable C. Risk and resilience in pediatric chronic pain: exploring the protective role of optimism. J Pediatr Psychol 2015;40(9):934-42. doi: 10.1093/jpepsy/jsu094.




DOI: http://dx.doi.org/10.21164/pomjlifesci.245

Copyright (c) 2017 Anna Starkowska, Katarzyna Adamowicz, Tytus Kaleta, Monika Mak

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/