HISTORIA SZKOLENIA MEDYCZNEGO I CHIRURGICZNEGO, PIERWSZE SZPITALE – ROZWÓJ UROLOGII W GDAŃSKU (DANZIG)

Tadeusz Zajączkowski

Abstrakt


Celem pracy było opisanie rozwoju szpitalnictwa, szkolenia medycznego i powstania urologii w Gdańsku oraz przedstawienie sylwetek znanych chirurgów, zajmujących się szczególnie leczeniem chorób układu moczowo‑płciowego. Opisano także początki urologii w okresie powojennym i jej rozwój w ramach Kliniki Chirurgicznej Akademii Medycznej w Gdańsku (AMG), aż do jej pełnego usamodzielnienia oraz powstania Kliniki Urologicznej AMG. W pracy wykorzystano materiały i dokumentację z bibliotek i archiwów zarówno polskich, jak i niemieckich. Początki szpitalnictwa w Gdańsku związane są z przybyciem Zakonu Krzyżackiego w 1308 r. Najwcześniejszą instytucją, o której mówią źródła historyczne, był Szpital Świętego Ducha powstały w latach 1310–1311. Szpital był prowadzony przez zakon szpitalników i do 1382 r. był przeznaczony dla chorych, sierot, pielgrzymów, podróżnych, starców, kalek i biedaków. W późniejszych wiekach nastąpił dalszy rozwój szpitalnictwa gdańskiego. Dopiero w XIX w., wraz ze wzrostem liczby mieszkańców miasta, rozwojem nauki i postępem medycyny, istniejący „stary” Szpital Miejski przestał był jedyny, gdyż w Gdańsku wybudowano trzy nowoczesne szpitale: Szpital Położniczo‑Ginekologiczny (1819 r.), Najświętszej Marii Panny (1852 r.) oraz Ewangelicki Szpital Diakonistek (1857 r.). W 1911 r. ukończono budowę nowoczesnego Szpitala Miejskiego (Stadtisches Krankenhaus) w Gdańsku. W 1935 r. na bazie Szpitala Miejskiego otwarto w Wolnym Mieście Gdańsku Akademię Praktycznej Medycyny (Staatliche Academie für Praktische Medizin zu Danzig). Po pięciu latach, w 1940 r., została ona przekształcona w Gdańską Akademię Medyczną (Medizinische Akademie in Danzig – MAD). Tradycja szkolenia medycznego na poziomie średnim w Gdańsku sięga XV w. Kształcenie medyczne w Gdańsku ma wielowiekową tradycję i zaczęło się w Katedrze Anatomii i Medycyny w Gdańskim Gimnazjum Akademickim (Gymnasium Academicum Sive Illustre). Gimnazjum istniało przez 232 lata, od 1584 do 1812 r. W latach 1454–1820 w Gdańsku istniał Cech Chirurgów. W jego mistrzowskich warsztatach kształcili się adepci tego rzemiosła. Przez wieki terapią manualną zajmowali się także ludzie bez wykształcenia akademickiego, jak balwierze, łaziebnicy i wędrowni chirurdzy. Do końca 1946 r. nie istniał w Gdańsku samodzielny oddział urologiczny. Operacyjną urologią zajmowali się chirurdzy. W okresie międzywojennym zabiegi i operacje na narządach moczowo‑płciowych przeprowadzano na wszystkich oddziałach chirurgicznych. Koniec II wojny światowej stworzył nową sytuację polityczną w Europie. Gdańsk oraz Pomorze zostały przyznane Polsce. W 1945 r. polski rząd na bazie MAD utworzył Akademię Lekarską w Gdańsku, później dwukrotnie przemianowaną, najpierw na Gdańską Akademię Medyczną (GAM), a w 2009 r. na Gdański Uniwersytet Medyczny. Dopiero polityczne zmiany po II wojnie światowej przyspieszyły proces separacji (oddzielenia) urologii od chirurgii. W maju 1947 r. przy I Klinice Chirurgicznej (kierownik: prof. Kornel Michejda, 1887–1960, później prof. Stanisław Nowicki, a w końcu prof. Zdzisław Kieturakis) otwarto 30‑łóżkowy pododdział urologiczny. Jego kierownikiem został przybyły ze Lwowa (Lemberg) urolog dr Tadeusz Lorenz (1906–1986). Po jego wyjeździe do Wrocławia w 1958 r. dr Jan Renkielski (1913–1996) prowadził ten pododdział do 1971 r.

W 1971 r. oddział przekształcono w samodzielną 39‑łóżkową Klinikę Urologii GAM. Kierownikiem jej został docent, później profesor, Kazimierz Adamkiewicz (1928–2004) z Zabrza (Hindenburg). Zorganizował i wypo‑ sażył klinikę, doprowadzając ją w krótkim czasie do poziomu nowoczesnych klinik, tak w zakresie naukowym, dydaktycznym, jak i usługowym. W czasie choroby profesora Adamkiewicza i po jego przejściu na rentę klinikę prowadził docent (później profesor) Kazimierz Krajka (*1941). Od czasu przejścia prof. Krajki na emeryturę w 2012 r. kierownikiem Kliniki Urologicznej w Gdańsku jest docent Marcin Matuszewski (*1965).


Słowa kluczowe


historia medycyny; historia urologii; Gdańsk; Danzig

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


The Main Library and Archive of the Medical University of Gdańsk.

Zieliński J., Kopacz A., Świerblewski M.: The Development of the surgery in Gdańsk from 1454 to1945. Ann Acad Med Gedan. 2007, 37, 151–158.

Zajączkowski T.: Education in medicine and surgery – Development of urology in Danzig/Gdańsk. In: De Historia Urol. Europ. Ed. D. Schultheiss. EAU, Arnhem 2011, 18, 49–78.

Scholz H., Schroeder P.: Ärzte in Ostund Westpreußen. Leben und Leistung seit dem 18 Jahrhundert. Holzner, Würzburg 1970.

Ziegenhagen P.: Rückblick in die Danziger Medizingeschichte anläs slich der Eröffnung der Staatlichen Akademie für praktische Medizin in Danzig. Die Medizinische Welt. 1935, 9, 847–849.

Hirsch T.: Geschichte des Akademischen Gymnasiums in Danzig, in ih ren Hauptzügen dargestellt. Wedelschen Hofbuchdruckerei, Danzig 1837.

Loth E.: Gdańska Szkoła Anatomiczna (1584–1812). I. Gimnazjum Gdańskie i ogólna charakterystyka szkoły lekarskiej. Arch Hist Filoz Med Hist Nauk Przyr. 1928, 8, 1–228.

Kulmus J.A.: Anatomische Tabellen Nebst dazu gehörigen Anmer kungen und Kupffern / Daraus des des ganzen Menschlichen Körpers. Beschaffenheit und Nutzen deutlich zu ersehen / Welche Den Anfängern der Anatomie zu bequemer Anleitung verfasset hat. Dritte Aufflage, Bey Corrnelius von Bughem, Danzig 1732.

Szarszewski A.: Johann Adam Kulmus, ‘Tabullae Anatomicae’, Danzig 1772. Sugita Genpaku. ‘Kaitai Shonsho’, Edo 1774. Ann Acad Med Gedan. 2009, 39, 133–144.

Sokół S.: Wędrowni operatorzy w Gdańsku (Wandering surgeons in Danzig) w XVI i XVII w. Ann Acad Med Gedan. 1958, 15–246.

Zajaczkowski T.: Remembering Arthur Barth (1858–1927) – Towering achievements of a modest man. Eur Urol Today. 2013, 25 2, 25.

Sauerbruch E.F.: Zum 25 jährigen Jubiläum Arthur Barths als Chirur gischer Krankenhausdirektor in Danzig. Dtsch Z Chir. 1921, 166, 1.

Free City of Danzig. Wikipedia. http://en.wikipedia.org/wiki/Free_ City_of_Danzig Wikipedia, the free encyclopedia (4.02.2013).

Schmidt A.: Die chirurgische Abteilung des Städtischen Krankenhauses in Danzig. Dtsch Z Chir. 1921, 166, 1–9.

Zajączkowski T.: Remembering Heinrich Klose (1879–1968). First Professor of Academic Surgery in Danzig. Eur Urol Today. 2009, 21, 6, 24.

Klose H.: Lebensbilanz. Erinnerungen eines Chirurgen, der mehr als zwanzig Jahre in Danzig gewirkt hat. Aus der Medizingeschichte Ost und Westpreußens. 1963.

Mitzka H.: Prof. Dr. med. habil. Heinrich Klose (1879–1968). Por trät eines deutschen Chirurgen. Verlag und Antiquariat für Medizin W. Klose Bensheim Auerbach, 1987.

Büngeler W.: Die Neugegründete Staatliche Akademie für Praktische Medizinzum Danzig. Dtsch Med Wschr. 1935, 15–554.

Ziegenhagen P.: Die Medizinische Akademie in Danzig, ein Markstein im Zuge medizinisch naturwissenschaftlicher Bestrebunden der Hansestadt. In: Medizinische Akademie in Danzig. Personal und Vorlesungs Verzeichnisse, Sommersemwster 1941, Wintersemester 1941/42. 1941, 3–18.

Behrendt P.: Die Kriegschirurgie von 1939–1945 aus der Sicht der Beratender Chirurgen des deutschen Heeres in Zweiten Weltkrieg Inaugural Dissertation: Universität Freiburg im Breisgau, 2003.

Gustloff: Cruise in den Tod. Stern. www.stern.de/politik/geschichte/wilhelm gustlofffahrt in die katastrophe 5363 (4.02.2013).

Bilikiewicz A., Bilikiewicz M.: Jubiläum der Medizinischen Akademie in Danzig. 60 oder 70 Jahren von der Medizinischen Akademie in Danzig. Gazeta AMG. 2005, 15 (4), 31–35.

Żydowo M.: Jubileusz Akademii Medycznej w Gdańsku. 70. rocznica powołania pierwszej akademickiej uczelni w Gdańsku. Gazeta AMG. 2005, 15 (4 and 10), 40–42.

Żydowo M., Bukowski M.: Jubiläum der Medizinischen Akademie in Danzig. 60. oder 70. Jahren von der Medizinischen Akademie in Danzig. Gazeta AMG. 2005, 15 (4).

Imieliński B.L.: Czym była w istocie i jaki kształt organizacyjny mia ła poprzedniczka naszej uczelni. Medizinische Akademie in Danzig (MAD)? Gazeta AMG. 1995, 11, (5/59), 11–12.

Neukirch B.: Rückstaungsniere. Die Medizinische Welt. 1935, 20, 43–47.

Krajka K.: Katedra i klinika urologii. 50 lat Akademii Medycznej w Gdańsku. Ann Acad Med Gedan. 1995, 25, Suppl. 1, 233–239.

Stachurski L.: Urologia. In: Historia chirurgii, dyscyplin zabiegowych i anestezjologii Gdńska i regionu gdańskiego. Sympozjum Naukowe, 20 maja 1989 r. Pamiętnik. Ed. Z. Wajda. Tow. Chir. Pol. Gdańsk 1989, 90–95.

Stachurski L., Sprogis J., Sikorski A.: The development of urology in North West of Poland. In: 50 years of the Polish Urological Association. Ed. A. Borkowski. Remedy, Warszawa 2003, Vol. I–II.

Steffen F.: Geschichte des St. Marien Krankenhauses und des mit ihm verbundenen katholischen Mädchenweisenhauses Danzigs. Festschrift zum 75 jährigen Bestehen 1852–1927. Danzig 1927.

Zajaczkowski T.: Dr med. Jan Renkielski (1913–1996) (do 1949 r. jako Hartwig Jan Reinke). Prz Urol. 2011, 21, 1 (65), 82–84.

Kossak J.: Dr med. Jan Renkielski (1913–1996). Prz Chir. 1997, 69, 8, 880–881.

Drożyńska Duklas M., Kamiński Z.: Adamkiewicz Kazimierz (1928– 2004). In: Ludzie Akademii Medycznej w Gdańsku. Ed. Z. Machaliński. Akademia Medyczna w Gdańsku, Dział Wydawnictw AMG, Gdańsk 2005, 3–10.

Nowi profesorowie tytularni. Gdańska Akademia Medyczna. Prof. dr hab. Kazimierz Krajka. Gazeta AMG. 2000, 10 (5).

Medical University of Gdańsk. www.mug.edu.pl/1496html (4.02.2013).

Skarbek M.: Dlaczego wybrali urologię? Dr hab. n. med. Marcin Matuszewski, FEBU, Klinika Urologii, Gdański Uniwersytet Medyczny. Prz Urol. 2011, 6 (70), 37–43.




DOI: https://doi.org/10.21164/pomjlifesci.21

Copyright (c) 2016 Tadeusz Zajączkowski

URL licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/